Bài học của quá khứ

Câu gốc

“Mà chúng ta đã nghe biết, và tổ phụ chúng ta đã thuật lại cho chúng ta. Chúng ta sẽ chẳng giấu các điều ấy cùng con cháu họ. Bèn sẽ thuật lại cho dòng dõi hậu lai những sự ngợi khen Đức Giê-hô-va, Quyền năng Ngài, và công việc lạ lùng mà Ngài đã làm” (Thi Thiên 78:3,4).

Kinh Thánh nghiên cứu

Thi Thiên 78, Thi Thiên 105, Ga-la-ti 3:29, Thi Thiên 106, Thi Thiên 80, Dân số Ký 6:22–27, Thi Thiên 135.

Trong nhiều bài Thi Thiên, lời ngợi khen có hình thức thuật lại những kế hoạch cứu rỗi vĩ đại của Chúa. Những Thi- thiên này thường được xem là “Thi Thiên về lịch sử cứu chuộc” hay “Thi Thiên lịch sử”. Một số Thi Thiên kêu gọi dân sự Chúa hãy rút bài học từ lịch sử tổ phụ của mình, đặc biệt từ những sai lầm của ông cha của họ. Một số Thi Thiên lịch sử khác là những bài thánh ca nổi bật, ca ngợi những việc làm tuyệt vời trong quá khứ của Đức Chúa Trời đối với dân sự Ngài và củng cố niềm tin của họ nơi Chúa, Đấng toàn năng cũng là Đấng thành tín giải thoát họ khỏi những khó khăn hiện tại.

Sức hấp dẫn đặc biệt của các Thi Thiên lịch sử giúp chúng ta nhìn thấy bối cảnh lịch sử của dân sự Chúa như cuộc sống của chính chúng ta và cũng coi quá khứ đó như là của riêng chúng ta. Vì chúng ta được nhận vào đại gia đình của dân Y-sơ-ra-ên thiêng liêng qua Đấng Cơ-đốc (Rô-ma 8:15; 9:24–26; Ga-la-ti 4:6,7), di sản lịch sử của dân Y-sơ-ra-ên xưa chính là lời tường thuật về tổ phụ tâm linh của chúng ta. Vì vậy, chúng ta có thể học hỏi và rút kinh nghiệm từ quá khứ của họ, nó cũng sẽ là của chúng ta.

Mục tiêu cuối cùng khiến chúng ta có thể nhận ra mỗi thế hệ trong dân sự Chúa đóng một vai trò tuy nhỏ, nhưng thật ý nghĩa trong việc bày tỏ lịch sử vĩ đại về mục đích tối cao của Đức Chúa Trời trong cuộc thiện ác đấu tranh.

* Nghiên cứu bài học tuần này để chuẩn bị cho Sa-bát, ngày 09 tháng 3.

Đọc Thi Thiên 78. Ba thời kỳ lịch sử quan trọng nổi bật nào trong đoạn Thi Thiên này? A-sáp rút ra những bài học định kỳ nào từ mỗi thời kỳ nói trên?

Việc ôn lại quá khứ của dân Y-sơ-ra-ên tỏ rõ sự thành tín của Đức Chúa Trời và sự bất trung của Y-sơ-ra-ên. Họ cũng nên dạy các thế hệ mai sau không nên lặp lại lỗi lầm của tổ phụ mà phải tin cậy vào Chúa và luôn trung thành với giao ước của Ngài. Tác giả Thi Thiên dùng lịch sử như một dụ ngôn (Thi Thiên 78:2), nhằm nhắc nhở dân sự nên suy gẫm sâu sắc về sứ điệp của Thi- thiên và tìm kiếm ý nghĩa dành riêng cho chính mình. Thi Thiên 78:2 là lời tiên tri về phương cách giảng dạy của Đức Chúa Giê- su bằng dụ ngôn (Ma-thi-ơ 13:34,35).

Thi Thiên cũng phản ánh về ba thời kỳ: ra khỏi Ê-díp-tô (Thi Thiên 78:9−54), định cư ở Ca-na-an (Thi Thiên 78:55−64) và thời kỳ của vua Đa-vít (Thi Thiên 78:65−72). Nó minh chứng cho thấy những việc làm vinh hiển của Đức Chúa Trời và những hậu quả do sự vi phạm giao ước với Chúa của dân Y-sơ-ra-ên. Lịch sử cũng cho thấy sự bất trung của dân sự đối với Đức Chúa Trời dưới nhiều hình thức, đặc biệt trong việc thờ hình tượng (Thi Thiên 78:58).

Tuy nhiên, tác giả Thi Thiên nhấn mạnh cội rễ bất trung của dân sự là vì họ quên những điều Đức Chúa Trời đã làm cho mình trong quá khứ, không tin cậy Chúa, thử Chúa (Thi Thiên 78:18,41,56), phản nghịch cùng Ngài, không vâng giữ luật pháp, không giữ giao ước và chứng cớ của Chúa (Thi Thiên 78:10,37,56). Qua việc nói rõ những hình thức bất trung nói trên, tác giả Thi Thiên cho rằng sự chối bỏ Chúa của dân Y-sơ-ra-ên trong lịch sử là kết quả của tội lỗi, mà cốt lõi là họ không tin cậy vào Đức Chúa Trời (Thi Thiên 78:7,8).

Khi đọc Thi Thiên, người ta áy náy trước sự thường xuyên bướng bỉnh và mù quáng tâm linh của dân sự, trái ngược với lòng kiên nhẫn và ân sủng vô biên của Đức Chúa Trời. Làm thế nào mà những thế hệ con cháu sau đó lại rút được bài học chậm như vậy?

Trước khi đưa ra lời phán xét về thế hệ trước, chúng ta nên xem xét lại chính mình. Chẳng phải chúng ta cũng thường quên đi những điều kỳ diệu trong quá khứ do Đức Chúa Trời ban cho và xao lãng những yêu cầu trong giao ước với Ngài sao? Thi Thiên không khuyến khích người ta tin cậy vào việc làm của mình. Thay vào đó, Thi Thiên 78 cho thấy ý chí con người chỉ là vô ích, trừ khi luôn đặt nền tảng trên nhận thức về sự thành tín của Đức Chúa Trời và chấp nhận ân điển ban cho của Ngài. Những trận chiến bất thành của dân sự Chúa (Thi Thiên 78:9,62–64) càng làm rõ bài học trong Thi Thiên khẳng định những nỗ lực của con người nếu không trung thành với Chúa chắc chắn sẽ thất bại.

Bạn đã rút được bài học, hoặc đáng ra phải học được bài học gì từ những sai lầm trong quá khứ của mình?

Đọc Thi Thiên 105. Những sự kiện lịch sử và bài học nào được bày tỏ trong đoạn Thi Thiên này?

Thi Thiên 105 nhắc lại những sự kiện quan trọng hình thành nên mối quan hệ giao ước giữa Đức Chúa Trời và dân Y-sơ-ra-ên. Việc tập trung vào giao ước của Đức Chúa Trời với Áp-ra-ham để ban Đất Hứa cho ông và dòng dõi ông, cũng như việc xác lập lời hứa này với Y-sác và Gia-cốp, đã được ứng nghiệm một cách đầy đủ trong Giô-sép, Môi-se và A-rôn, cũng như trong thời kỳ chinh phục Ca-na-an. Thi Thiên mang lại niềm hy vọng cho dân sự Đức Chúa Trời trong mọi thế hệ, bởi vì những công việc kỳ diệu của Chúa trong quá khứ bảo đảm tình yêu không hề thay đổi của Chúa đối với dân sự Ngài trong mọi thời đại (Thi Thiên 105:1−5,7,8).

Thi Thiên 105 giống với Thi Thiên 78 (xem bài học hôm qua) luôn tôn vinh Đức Chúa Trời và khơi dậy lòng trung thành của dân sự, khi bày tỏ sự thành tín của Đức Chúa Trời đối với dân Ngài trong lịch sử. Tuy nhiên, khác với Thi Thiên 78, Thi Thiên 105 không đề cập đến những lỗi lầm trong quá khứ của dân sự. Đoạn Thi Thiên này có một mục đích khác.

Thay vào đó trong Thi Thiên 105, lịch sử được kể lại qua cuộc đời của các tộc trưởng vĩ đại nhất trong Y-sơ-ra-ên, bày tỏ sự quan tâm, chăm sóc, dạy dỗ của Đức Chúa Trời cũng như sự kiên nhẫn chịu đựng gian khổ của các tộc trưởng. Sự kiên trì và lòng trung thành với Đức Chúa Trời của các tộc trưởng đã được khen thưởng lớn lao. Vì vậy, Thi Thiên 105 mời gọi mọi người hãy noi gương đức tin của các tổ phụ và hãy tin tưởng chờ đợi sự giải thoát của Đức Chúa Trời vào thời điểm của họ.

Thi Thiên 105 cũng thực sự là bài thánh ca (Thi Thiên 105:1–7) tôn ngợi Chúa, dân sự Đức Chúa Trời cần biết sự thật về lịch sử của họ. Lịch sử cung cấp sự xác thực cho đức tin của chúng ta và cả vô số lý do để chúng ta tôn ngợi Ngài.

Những người thờ phượng Chúa được coi là dòng dõi của Áp-ra-ham và con cháu Gia-cốp (Thi Thiên 105:6), qua đó minh chứng việc ứng nghiệm lời hứa của Đức Chúa Trời ban cho Áp- ra-ham khi khiến dòng dõi của ông trở thành một dân tộc vĩ đại (Sáng-thế Ký 15:3−6). Tác giả Thi Thiên nhấn mạnh đến tính liên tục giữa các tổ phụ và các thế hệ tiếp theo của dân sự Ngài. Tác giả Thi Thiên cũng nhấn mạnh “sự phán xét của Chúa ở trên khắp trái đất” (trong Thi Thiên 105:7), qua đó khuyên những người thờ phượng Chúa đừng quên rằng “Đức Chúa Trời chúng ta” cũng là Chúa tối cao của toàn thế giới và lòng nhân từ của Ngài ban cho mọi dân tộc (Thi Thiên 96:1; 97:1). Rõ ràng, đây là lời kêu gọi cho mọi thế hệ hãy trung thành và tin cậy nơi Ngài.

Kể từ Áp-ra-ham trở đi, với tư cách là người Cơ-đốc Phục Lâm, chúng ta nên nhìn nhận mình như thế nào khi được xem là dòng dõi của ông? (Xem Ga-la-ti 3:29). Chúng ta nên rút ra những bài học nào từ lịch sử này?

Đọc Thi Thiên 106. Những sự kiện lịch sử và bài học nào được bày tỏ trong Thi Thiên này?

Thi Thiên 106 cũng gợi lại những sự kiện lớn trong lịch sử dân Y-sơ-ra-ên, bao gồm sự ra khỏi Ê-díp-tô, việc lưu trú trong đồng vắng và cuộc sống ở Ca-na-an. Việc nhấn mạnh tội lỗi ghê tởm của tổ phụ họ mà đỉnh điểm là thế hệ bị đày đi làm nô lệ. Vì vậy, Thi Thiên gần như chắc chắn được viết khi dân sự còn ở Ba- by-lôn, hoặc sau khi họ trở về quê hương và tác giả Thi Thiên, được Đức Thánh Linh soi dẫn, khi kể lại cho dân sự Chúa những biến cố lịch sử và những bài học mà lẽ ra dân sự Chúa phải học được từ đó.

Thi Thiên này cũng tương tự như những Thi Thiên khác cũng cho thấy sự thành tín của Đức Chúa Trời đối với giao ước ân điển của Ngài, qua đó Ngài đã cứu dân Ngài trong quá khứ (Thi- thiên 106:45). Bày tỏ niềm hy vọng cho dân sự ăn năn là Đức Chúa Trời lại sẽ ban ân huệ và quy tụ họ từ giữa các nước (Thi- thiên 106:47). Lời cầu xin để được giải cứu trong hiện tại không phải là một suy nghĩ viễn vông, mà là lời cầu nguyện với đức tin, dựa trên sự bảo đảm về việc giải cứu trong quá khứ của Đức Chúa Trời (Thi Thiên 106:1-3) cùng sự thành tín không hề thay đổi của Đức Chúa Trời đối với giao ước của Ngài dành cho dân sự.

Việc hồi tưởng lại những thất bại trong lịch sử của dân Y- sơ-ra-ên trong Thi Thiên 106 là phần không thể thiếu trong việc dân sự xưng ra tội lỗi và thừa nhận họ không hơn gì tổ phụ mình. Thế hệ hiện tại nhận biết họ thậm chí còn tệ hơn tổ phụ của mình, vì họ được biết rõ hậu quả của sự gian ác trong các thế hệ trước, sự kiên nhẫn và ân điển vĩ đại mà Đức Chúa Trời ban khi giải cứu dân Ngài, mặc dù trong quá khứ họ đã cố tình bước đi theo những con đường gian ác. Hãy nghĩ xem, nếu điều này đúng với dân Y- sơ-ra-ên, thì ngày nay chúng ta là những người còn nhận nhiều hơn thế nữa, vì Chúa đã mặc khải về bản tính của Đức Chúa Trời và ân điển cứu rỗi qua Đức Chúa Giê-su trên thập giá.

Tin vui trong Thi Thiên 106 bày tỏ tình yêu thương không hề thay đổi của Chúa luôn chiến thắng tội lỗi của con người (Thi- thiên 106:8−10,30,43−46). Vai trò quan trọng của Môi-se và Phi- nê-a trong việc làm dịu đi cơn thịnh nộ của Đức Chúa Trời, cho thấy tầm quan trọng của sự cầu thay trong Đấng Cơ-đốc cho những người tin cậy Ngài. Chỉ có kinh nghiệm cá nhân về ân điển của Chúa mới có thể khiến một câu chuyện quá khứ chuyển thành câu chuyện của chính mình.

Thi Thiên 106:13 viết: “Họ lại mau mau quên các công việc Ngài, Không chờ đợi lời chỉ giáo Ngài”. Tại sao chúng ta lại dễ dàng thực hiện điều đó trong đời sống của chính mình?

Đọc Thi Thiên 80. Dân sự của Đức Chúa Trời được miêu tả như thế nào trong bài Thi Thiên này và họ cầu xin niềm hy vọng lớn lao nào?

Dân Y-sơ-ra-ên được miêu tả như một vườn nho mà Đức Chúa Trời đã nhổ khỏi Ai Cập, vùng đất nơi họ bị áp bức và đưa đến Đất Hứa đợm sữa và mật. Hình ảnh vườn nho truyền tải sự lựa chọn của Đức Chúa Trời đối với dân Y-sơ-ra-ên và sự quan tâm, chăm sóc của Ngài (đọc thêm Sáng-thế Ký 49:11,12,22; Phục-truyền Luật-lệ Ký 7:7−11).

Trong Thi Thiên 80 cho biết vườn nho của Chúa ở dưới cơn thạnh nộ của Ngài (Thi Thiên 80:12). Các tiên tri loan báo việc vườn nho bị hủy phá là dấu hiệu cho thấy sự phán xét của Chúa vì vườn nho sanh trái ra nho hoang (Ê-sai 5:1-7, Giê-rê-mi 2:21).

Tuy nhiên, Thi Thiên 80 không nói về lý do Đức Chúa Trời phán xét. Mà bày tỏ ân điển sâu xa của Đức Chúa Trời, tác giả Thi Thiên cảm thấy bối rối vì Chúa đã không hiện diện với dân sự Ngài trong một thời gian dài như vậy. Sự căng thẳng giữa một bên là cơn thạnh nộ và sự phán xét của Đức Chúa Trời, với một bên là ân điển và sự tha thứ của Chúa, khiến cho người viết Thi Thiên lo sợ rằng cơn thịnh nộ của Đức Chúa Trời có thể mãnh liệt hơn và sẽ tiêu diệt hoàn toàn dân sự vì tội lỗi lớn lao của họ (Thi Thiên 80:16).

Đọc Dân số ký 6:22–27. Phước lành này được Thi Thiên 80 sử dụng như thế nào?

Điệp khúc của Thi Thiên gợi lên lời hứa của A-rôn về phước lành vĩnh viễn của Đức Chúa Trời dành cho dân sự Ngài (Dân số Ký 6:22-27) và nêu rõ niềm hy vọng về ân điển của Chúa sẽ ban cho họ sự chiến thắng những điều đã gây ra sự khốn khổ cho dân tộc mình: “Hỡi Đức Chúa Trời, xin hãy đem chúng tôi lại, Và làm cho mặt Chúa sáng chói, thì chúng tôi sẽ được cứu” (Thi Thiên 80:3, xem thêm Thi Thiên 80:7,19).

Từ “khôi phục” trong tiếng Do Thái ở đây bắt nguồn từ một từ phổ biến có nghĩa là “trở lại” và nó được sử dụng nhiều lần trong Kinh Thánh khi nói đến việc Đức Chúa Trời kêu gọi dân sự Chúa, những người đã lạc lối trở về cùng Ngài. Điều này gắn liền với sự kêu gọi dân sự hãy ăn năn, quay lưng lại với tội lỗi và quay về cùng Chúa. “Ta sẽ ban cho chúng nó tấm lòng hay nhận biết ta là Đức Giê-hô-va. Chúng nó sẽ làm dân ta, và ta sẽ làm Đức Chúa Trời chúng nó; vì chúng nó sẽ hết lòng trở về cùng ta” (Giê-rê-mi 24:7).

Bạn đã từng trải về sự ăn năn trở về cùng Chúa như thế nào?

Đọc Thi Thiên 135. Những sự kiện lịch sử nào được bày tỏ trong Thi Thiên này? Người viết Thi Thiên rút ra được bài học gì từ dân sự Chúa?

Thi Thiên 135 mời gọi dân sự Chúa ca ngợi Đức Chúa Trời vì lòng nhân từ và thành tín của Ngài được minh chứng trong sự Tạo thế (Thi Thiên 135:6,7) và đưa Y-sơ-ra-ên ra khỏi Ê-díp-tô (Thi Thiên 135:8,9) và trong cuộc chinh phục về miền Đất Hứa (Thi Thiên 135:10–12).

Chúa bày tỏ ân điển của Ngài bằng cách chọn dân Y-sơ-ra- ên làm kho báu đặc biệt của Ngài (Thi Thiên 135:4). Nói đến “Kho báu đặc biệt” là tác giả muốn truyền tải mối quan hệ giao ước đặc biệt giữa Chúa và dân sự (Phục truyền 7:6–11; 1 Phi-e-rơ 2:9,10). Việc lựa chọn Y-sơ-ra-ên dựa trên ý muốn thiên thượng của Chúa và do đó dân Y-sơ-ra-ên không có lý do gì để cảm thấy mình vượt trội hơn các dân tộc khác. Thi Thiên 135:6,7 chứng tỏ mục đích chí cao của Đức Chúa Trời đối với thế gian không bắt đầu từ Y- sơ-ra-ên mà từ Sự Sáng Tạo. Vì vậy, dân Y-sơ-ra-ên phải khiêm tốn hoàn thành vai trò được giao phó cho mình trong mục đích cứu chuộc của Đức Chúa Trời cho toàn thế gian.

Việc kể lại những hành động vĩ đại của Chúa cho dân sự Ngài (Thi Thiên 135:8–13) lên đến đỉnh điểm trong lời hứa rằng Chúa sẽ “đoán xét” dân Ngài và cũng thương xót họ (Thi Thiên 135:14). Sự phán xét ở đây là sự bênh vực của Đức Chúa Trời đối với những người bị áp bức và cơ cực (Thi Thiên 9:4;7:8;54:1, Đa- ni-ên 7:22). Lời hứa của Chúa nâng đỡ duyên cớ cho dân Ngài và bảo vệ họ (Phục-truyền 32:36). Vì vậy, Thi Thiên 135 nhằm mục đích truyền cảm hứng cho dân sự Chúa tin cậy vào Đức Chúa Trời và kêu họ trung thành với giao ước của Ngài.

Sự thành tín của Đức Chúa Trời đối với dân sự khiến tác giả Thi Thiên khẳng định sự hư vô của thần tượng và quyền uy tối cao, độc nhất của Chúa trên thế gian (Thi Thiên 135:15-18). Việc nương cậy vào các thần tượng khiến những người thờ phượng hình tượng đó trở nên vô vọng và bất lực như các thần tượng của họ (Thi Thiên 135:18). Thi Thiên minh chứng Đức Chúa Trời được tôn ngợi vì là Đấng Tạo Hóa và Đấng Cứu Rỗi của dân Ngài. Điều này được truyền tải một cách tuyệt vời trong hai đoạn bổ sung cho điều răn thứ tư trong Mười Điều Răn (Xuất Ê-díp-tô Ký 20:8−11, Phục-truyền Luật-lệ Ký 5:12−15). Vì quyền năng của Chúa trong sự sáng tạo và lịch sử là vô song trên thế giới nên dân sự Chúa phải luôn nương cậy vào Ngài và thờ phượng chỉ một mình Ngài mà thôi. Vì Ngài là Đấng Tạo Hóa và Đấng Cứu Chuộc của chúng ta, chỉ có Ngài mới xứng đáng được tôn vinh và thờ phượng, mọi sự thờ lạy bất cứ ai hay điều gì khác, đều là thờ hình tượng.

Làm sao chúng ta có thể chắc chắn rằng chúng ta không có thần tượng nào khác ngoài Đức Chúa Trời trong cuộc sống của mình? Tại sao việc thờ hình tượng có thể dễ thực hiện hơn chúng ta tưởng?

NGHIÊN CỨU BỔ TÚC

Đọc Công-vụ các sứ-đồ đoạn 7 và Hê-bơ-rơ đoạn 11. Tân Ước nói gì về mục tiêu cuối cùng của quyền cai trị tối thượng của Đức Chúa Trời đối với dân sự Ngài trong lịch sử là gì?

Các Thi Thiên lịch sử minh chứng mạnh mẽ về sự trung tín của Đức Chúa Trời đối với dân sự Ngài. Mỗi biến cố trong lịch sử dân Chúa là mỗi bước quan tâm, chăm sóc dẫn đến việc hoàn thành lời hứa thiêng liêng và cuối cùng của Đấng Cứu Chuộc cho thế gian qua hình hài con người là Đức Chúa Giê-su tại thành Na- xa-rét. Ngay cả những thử thách thường làm dân sự Chúa bối rối và khiến họ nghĩ rằng Đức Chúa Trời đã bỏ rơi họ, cũng nằm dưới sự kiểm soát tối cao của Đức Chúa Trời và là một phần trong sự quan phòng của Ngài bởi vì Đức Chúa Trời là Chúa thiên thượng của lịch sử nhân loại. Tác giả Thi Thiên đã khéo léo trình bày lẽ thật khi nói ngay cả sự bất trung của con người cũng không thể ngăn cản Đức Chúa Trời giữ vững niềm tin với dân sự Ngài và thực hiện những lời hứa của Chúa. Tuy nhiên, cá nhân và những nhóm không ăn năn đã bị loại khỏi những phước lành của giao ước và kết cục khốn khổ của họ là lời cảnh báo cuối cùng về cuộc sống không có Chúa hoặc chống đối với Đức Chúa Trời, Đấng sẽ hủy diệt con người như thế nào.

Các Thi Thiên khuyến khích con cái Chúa luôn luôn đặt niềm trông cậy vào Đức Chúa Trời và trung thành với Ngài. “Chúng ta không có gì phải lo sợ về tương lai, ngoại trừ việc chúng ta đã quên những điều Chúa đã quan phòng và dẫn dắt chúng ta trong quá khứ” — Ellen G. White, Bản thảo của bà Ellen G. White, trang 196.

Để dân sự Chúa tiến bước dạn dĩ, dân sự cần biết sự thật về lịch sử của mình. Bà Ellen G. White khuyên các tín đồ nên đọc Thi Thiên 105 và 106 “ít nhất một lần một tuần” — Lời chứng cho Mục sư và Người rao giảng Phúc âm, trang 98.

Lịch sử của dân Y-sơ-ra-ên chứng minh không có lời hứa nào mà Chúa đã lập trong quá khứ lại không thực hiện. Bao gồm cả những lời hứa thiêng liêng về việc chăm sóc cá nhân hiện tại, lẫn những lời hứa trong tương lai về sự tái lâm của Đấng Cơ-đốc, Đấng sẽ thiết lập vương quốc công bình và bình an của Đức Chúa Trời trên trời mới đất mới.

Câu hỏi thảo luận:

Việc tưởng nhớ đến sự hướng dẫn trung tín của Đức Chúa Trời đối với dân Ngài trong lịch sử đem lại những ơn phước gì? Hậu quả nào của việc quên hoặc bỏ qua những bài học trong quá khứ? Với tư cách là một Hội Thánh được kêu gọi làm điều tương tự như dân Y-sơ-ra-ên khi xưa, chúng ta làm thế nào để áp dụng những nguyên tắc đó cho mình?

Làm thế nào các Thi Thiên khuyến khích chúng ta nhận ra sự quan tâm, chăm sóc và hướng dẫn của Chúa trong cuộc đời của mình, để rèn luyện lòng kiên nhẫn, sự tin tưởng của chúng ta vào đường lối phước hạnh của Ngài, ngay cả khi không hiểu tại sao mọi việc lại dễ dàng xảy ra như vậy?

Làm thế nào chúng ta có thể khiến cho việc học hỏi lịch sử dân Y-sơ-ra-ên trở nên nổi bật hơn trong các buổi thờ phượng cá nhân hay cộng đồng? Làm sao cho con cái chúng ta chú tâm hơn khi nghe về lịch sử gần đây của dân sự Chúa?