Ấn của Đức Chúa Trời và dấu con thú: P1
Kinh Thánh Nghiên Cứu: Khải-huyền 14:12, Ê-phê-sô 2:8–10, Ma-thi-ơ 27:45–50, Khải-huyền 13:15–17, Khải-huyền 14:4, Lu-ca 5:18–26
"Tôi lại thấy một vị thiên sứ khác, từ phía mặt trời mọc mà lên, cầm ấn của Đức Chúa Trời hằng sống. Người cả tiếng kêu bốn vị thiên sứ đã được quyền làm hại đất cùng biển, và bảo rằng: Chớ làm hại đất, biển và cây cối, cho đến chừng nào chúng ta đã đóng ấn trên trán những tôi tớ Đức Chúa Trời chúng ta" — Khải-huyền 7:2,3
Sa-bát Ấn của Đức Chúa Trời và dấu con thú: P1
Câu Gốc
“Tôi lại thấy một vị thiên sứ khác, từ phía mặt trời mọc mà lên, cầm ấn của Đức Chúa Trời hằng sống. Người cả tiếng kêu bốn vị thiên sứ đã được quyền làm hại đất cùng biển, và bảo rằng: Chớ làm hại đất, biển và cây cối, cho đến chừng nào chúng ta đã đóng ấn trên trán những tôi tớ Đức Chúa Trời chúng ta” (Khải-huyền 7:2,3).
Kinh Thánh Nghiên Cứu
Khải-huyền 14:12, Ê-phê-sô 2:8–10, Ma-thi-ơ 27:45–50, Khải-huyền 13:15–17, Khải-huyền 14:4, Lu-ca 5:18–26.
Khi chúng ta nghiên cứu về những sự kiện ngày cuối cùng liên quan đến dấu con thú, một điểm quan trọng là sự khác biệt giữa cách hành động của Đức Chúa Trời và kẻ thù của linh hồn. Như chúng ta đã nghiên cứu, vấn đề trọng tâm của sự tranh đấu khốc liệt giữa Đấng Cơ-đốc và Sa-tan tập trung vào sự trung thành, thẩm quyền và sự thờ phượng. Những lời tiên tri mô tả quyền lực của con thú trong Khải-huyền đoạn 13, cái sừng nhỏ trong Đa-ni-ên đoạn 7, và “con của sự hư mất” trong 2 Tê-sa-lô-ni-ca đoạn 2, hết thảy đều nói về một quyền lực chiếm đoạt thẩm quyền của Đức Chúa Trời, đòi hỏi sự trung thành, và đưa ra một hệ thống thờ phượng giả mạo. Và chúng làm thế qua việc sử dụng vũ lực, ép buộc, đôi khi là hối lộ và phần thưởng - tất cả chỉ để ép buộc thờ phượng.
Trái lại, tình yêu thương là động lực vĩ đại nhất trong nước Đức Chúa Trời. Thay vì thờ phượng con thú, dân sự Chúa tìm thấy niềm vui sướng lớn lao nhất khi thờ phượng Ngài. Họ hứa nguyện với Ngài bởi họ biết Ngài đã hứa với họ ra sao. Chỉ có một thứ có thể giữ chúng ta khỏi việc nhận lấy dấu con thú trong thời kỳ cuối cùng - đó chính là tình yêu thương sâu đậm đối với Đức Chúa Giê-su đến nỗi không gì có thể chia cắt chúng ta khỏi Ngài.
Chúng ta sẽ nghiên cứu sâu hơn về chủ đề này trong bài học.
* Nghiên cứu bài học tuần này để chuẩn bị cho Sa-bát ngày 10 tháng 6.
Thứ Nhất Vững Bền Đến Cuối Cùng
Như chúng ta thấy trong Khải-huyền 14:7, Đức Chúa Trời kêu gọi mọi người thờ phượng Đấng Tạo Hóa. Đây là sứ điệp thiên sứ thứ nhất. Trong Khải-huyền 14:8, Chúa đã cảnh báo dân sự về “Ba-by-lôn”, một hệ thống tôn giáo giả có nguồn gốc từ Ba-by-lôn cổ đại. Đây là sứ điệp thiên sứ thứ hai. Trong Khải-huyền 14:8, Chúa đã cảnh báo dân sự về “Ba-by-lôn”, một hệ thống tôn giáo giả có nguồn gốc từ Ba-by-lôn cổ đại. Đây là sứ điệp thiên sứ thứ hai.
Trong Khải-huyền 14:9,10, thiên sứ thứ ba cảnh báo về việc thờ con thú. Vị thiên sứ lớn tiếng rao báo, “Nếu ai thờ phượng con thú cùng tượng nó, và chịu dấu nó ghi trên trán hay trên tay, thì người ấy cũng vậy, sẽ uống rượu thạnh nộ không pha của Đức Chúa Trời rót trong chén thạnh nộ Ngài”.
Đọc Khải-huyền 14:12. Trong đoạn này, chúng ta tìm thấy hai đặc điểm nào của dân sự Đức Chúa Trời trong thời kỳ cuối cùng? Tại sao cả hai đều quan trọng?
Từ gốc Hy Lạp của “nhịn nhục” là hupomone, còn được dịch là “vững bền đến cuối cùng”. Trong ngày cuối cùng, Chúa có một dân sự trung tín với Ngài khi đối mặt với sự bắt bớ và áp bức dữ dội. Bởi ân điển của Đức Chúa Trời, họ sẽ đứng vững với sự bền đỗ chịu đựng, sống cuộc đời vâng phục, tập trung vào Chúa, và tràn đầy ân điển.
Thờ phượng Đấng Tạo Hóa (Khải-huyền 14:7) hoàn toàn trái ngược với việc thờ con thú (Khải-huyền 14:9), và nó thể hiện ở những người giữ các điều răn của Đức Chúa Trời và có đức tin nơi Đức Chúa Giê-su (Khải huyền 14:12). Trận chiến cuối cùng này giữa lòng trung thành với Đấng Cơ-đốc và lòng trung thành với quyền lực của con thú tập trung vào sự thờ phượng, và ngày Sa-bát sẽ là trọng tâm của cuộc xung đột lớn giữa thiện và ác.
Hãy đọc Rô-ma 8:1–4, Ê-phê-sô 2:8–10, và Cô-lô-se 1:29. Những câu Kinh Thánh này dạy gì cho chúng ta về kết quả của việc sống bởi đức tin?
Sống bởi đức tin, chúng ta nhận được ân điển Ngài và cuộc đời chúng ta sẽ thay đổi. Những người trung tín đi theo Đấng Cứu Chuộc sẽ không những có niềm tin “nơi” Đức Chúa Giê-su, họ sẽ có niềm tin “của” Đức Chúa Giê-su. Đặc tính niềm tin trong thời kỳ cuối cùng của Đức Chúa Giê-su sẽ là của họ, và họ sẽ tiếp tục trung tín, ngay cả khi đến chết, giống như Đức Chúa Giê-su.
Bạn trung tín thế nào với những việc nhỏ? Điều đó nói gì về cách bạn sẽ phản ứng khi những thử thách thật sự đến? (Xem Lu-ca 16:10).
Thứ Hai Cuộc Chiến Hoàn Vũ
Hãy đọc Ma-thi-ơ 27:45–50. Những câu này cho chúng ta biết gì về sự việc Đấng Cơ-đốc đã trải qua trên thập tự giá? Đức Chúa Giê-su có ý gì khi Ngài kêu lên Đức Chúa Trời tại sao lìa bỏ Ngài, và làm thế nào tình huống này giúp chúng ta hiểu được ý nghĩa của việc có “lòng tin Đức Chúa Giê-su”?
Bị treo trên thập tự giá, bị bao phủ trong bóng tối, gánh lấy tội lỗi, sự hổ thẹn và sự kết án của tội lỗi cả thế gian, và bị ngăn cách khỏi tình yêu thương của Cha Ngài, Đức Chúa Giê-su trông cậy vào mối quan hệ mà Ngài đã có với Cha Ngài trong suốt cuộc đời Ngài. Nghĩa là, Đức Chúa Giê-su đã chuẩn bị cho những thời điểm tồi tệ nhất, bao gồm cả thập tự giá, bằng cách sống một cuộc đời hoàn toàn phụ thuộc vào Đức Chúa Trời, thậm chị trong những thời điểm thuận lợi. Thậm chí khi mọi thứ xung quanh kêu gào khiến Ngài nghi ngờ, thì Đấng Cơ-đốc vẫn tin tưởng. Ngay cả khi có vẻ như Đức Chúa Trời đã bỏ rơi mình, Đức Chúa Giê-su vẫn không bỏ cuộc.
“Giữa bóng tối kinh khủng, dường như bị Cha bỏ rơi, nhưng Đấng Cơ-đốc vẫn uống cạn chén đắng của nhân loại. Trong những giờ phút đáng sợ ấy, Ngài đã tin cậy nơi bằng chứng về sự chấp nhận của Cha Ngài đã ban cho từ trước… Bởi đức tin, Đấng Cơ-đốc đã chiến thắng” - Ellen G. White, Cơ-đốc Triumphant, trang 277.
Tất cả ma quỷ trong vũ trụ và tất cả những thử thách trên đất không thể lay chuyển lòng tin của Đức Chúa Giê-su vì nó quá sâu sắc, không nghi ngờ và cam kết. Đó là một đức tin khi không thể thấy, tin cậy khi không thể giải thích, và bám chặt khi không còn gì để bám víu. “lòng tin Đức Chúa Giê-su” này là một món quà mà chúng ta có được nhờ đức tin sẽ giúp chúng ta vượt qua thảm họa sắp tới. Chính “lòng tin Đức Chúa Giê-su” ngự trị trong lòng chúng ta giúp chúng ta có thể thờ phượng Ngài là Đấng tối cao và tồn tại khi dấu hiệu của con thú được thi hành trong sách Khải-huyền.
Thế nhưng, đó chẳng phải là một điều tự nhiên mà có. Dân sự Đức Chúa Trời đã học cách sống bởi đức tin, ngày qua ngày, kể từ bây giờ. Trong những giờ phút tốt lành, trong những giờ phút tồi tệ, khi nhận thấy Chúa ở gần, khi cảm thấy Chúa ở xa - đều không quan trọng. “người công bình sẽ sống bởi đức tin” (Ga-la-ti 3:11, cũng xem trong Ha-ba-cúc 2:4). Đây là lúc để chuẩn bị. Mỗi cuộc thử thách bây giờ, nếu được kiên trì nhịn nhục bởi đức tin, có thể sinh ra trái ngọt cho cuộc đời chúng ta.
Hãy xem xét một thời điểm khi mọi thứ xung quanh bạn dường như sụp đổ và tất cả những gì bạn có là đức tin của mình. Bạn đã học được những bài học gì? Bạn đã học được điều gì có thể giúp những người khác đang trải qua tình huống tương tự?
Thứ Ba Gặt Hái Những Gì Chúng Ta Gieo
Lời tiên tri về dấu con thú là về sự không khoan nhượng tôn giáo, một sự tẩy chay kinh tế, sự bắt bớ, và cuối cùng là sắc lệnh tử hình. Thật đáng ngạc nhiên, đây cũng là một sứ điệp về sự khích lệ. Ngay cả trong thời khắc tồi tệ nhất, Chúa cũng sẽ nâng đỡ dân sự Ngài, là những người “giữ các điều răn của Đức Chúa Trời và lòng tin Đức Chúa Giê-su” (Khải-huyền 14:12). Và trong số các điều răn, tất nhiên là có cả điều răn thứ tư - ngày Sa-bát thứ bảy.
Lời tiên tri về dấu con thú trong Khải-huyền 13 nói cho chúng ta về đỉnh điểm tệ hại nhất trong trận chiến của Sa-tan nghịch cùng Đức Chúa Trời. Chiến lược đầu tiên của nó trong chiến dịch này là lừa dối. Khải-huyền 13 nói về một thời kỳ trong tương lai khi ma quỷ sẽ hành động thông qua một thế lực giữa tôn giáo và chính trị được gọi là con thú và dùng quyền lực để ép buộc.
Tất nhiên sự bắt bớ tôn giáo không có gì mới mẻ nữa. Nó đã được dấy lên từ khi Ca-in giết A-bên vì đã thờ phượng theo phương cách Đức Chúa Trời hướng dẫn họ phải thờ phượng (xem Sáng-thế Ký 4:1-8). Đức Chúa Giê-su phán rằng sự bắt bớ sẽ xảy ra ngay cả đối với những tín hữu trong thế kỷ đầu tiên và xuyên suốt thời đại. Ngài cảnh báo rằng, “Họ sẽ đuổi các ngươi ra khỏi nhà hội; vả lại, giờ đến, khi ai giết các ngươi, tưởng rằng thế là hầu việc Đức Chúa Trời” (Giăng 16:2; cũng xem trong Ma-thi-ơ 10:22, I Phi-e-rơ 4:12).
Lời tiên tri về dấu con thú là mắt xích cuối cùng trong chuỗi không tin kính này. Tương tự như những sự bắt bớ trong quá khứ, nó được toan tính để ép mọi người tuân theo một số niềm tin nhất định và một hệ thống thờ phượng được chấp thuận.
Đọc Khải-huyền 13:15–17. Trong cuộc khủng hoảng cuối cùng, dân sự của Đức Chúa Trời sẽ đối mặt với điều gì?
Theo lời tiên tri, cuộc đàn áp sẽ bắt đầu bằng các biện pháp trừng phạt kinh tế: không ai có thể “mua cùng bán được” trừ khi họ có “dấu”. Khi điều này xảy ra, đại đa số sẽ đầu hàng. Cuối cùng tất cả những ai từ chối sẽ bị kết án tử.
Bằng cách thỏa hiệp trong đời sống, ma quỷ đang chuẩn bị cho những người tự xưng là Cơ-đốc nhân chịu dấu con thú khi cuộc thử thách cuối cùng đến. Tình yêu của Chúa dành cho mỗi người chúng ta sẽ hỗ trợ và nâng đỡ chúng ta trong những thời điểm khó khăn phía trước.
Đọc Ga-la-ti 6:7–9. Mặc dù đoạn này không được viết trong bối cảnh những sự kiện cuối cùng, nhưng tại sao nguyên tắc này lại liên quan đến vấn đề dấu con thú, và làm thế nào để chúng ta vẫn tiếp tục trung tín?
Thứ Tư Những Người Theo Chiên Con
Đọc Khải-huyền 13:1,2. Con thú đến từ đâu và ai ban cho nó quyền lực?
Con rồng ban sức mạnh, ngôi và quyền phép lớn cho con thú thứ nhất trong Khải-huyền 13. Khải-huyền 12:9 và Khải-huyền 20:2 xác định con rồng là Sa-tan. Sa-tan là kẻ xảo quyệt hoạt động thông qua các thế lực trên đất. Theo Khải-huyền 12:3-5, “con rồng” - ma quỷ - đã cố gắng tiêu diệt “Con Trai” ngay khi Ngài được sinh ra. Sau đó, “Con Trai” này “được tiếp lên tới Đức Chúa Trời, và nơi ngôi Ngài". Dĩ nhiên, điều này liên quan đến Đấng Cơ-đốc. Sa-tan đã làm việc thông qua vua Hê-rốt và đế quốc La Mã để tiêu diệt hài nhi Giê-su. Một viên chức La Mã, Phi-lát, đã kết án tử hình Đức Chúa Giê-su, một tên hành hình người La Mã đóng đinh Ngài vào thập tự giá khủng khiếp, một người lính La Mã đã dùng giáo đâm Ngài bị thương , và những tên lính La Mã canh giữ mộ Ngài. Theo Khải-huyền 13:2, con rồng, Sa-tan, hành động thông qua ngoại giáo La Mã, sẽ trao ngôi nước của nó cho quyền lực con thú đang nổi lên này.
“Mặc dù chủ yếu là tượng trưng cho Sa-tan, nhưng con rồng, theo một ý nghĩa khác, cũng tượng trưng cho đế quốc La Mã… Quyền lực kế tục đế chế La Mã, vốn nhận được “sức mạnh, ngôi và quyền phép lớn” từ con rồng, rõ ràng là giáo hoàng La Mã”. Theo Bình Luận Kinh Thánh Cơ-đốc Phục Lâm, q. 7, tr. 817. Nhà sử học A. C. Flick giải thích rằng, “từ tàn tích của La Mã chính trị, đã dấy lên một đế chế vĩ đại trong “hình dạng khổng lồ” của Giáo Hội La Mã” - A. C. Flick, The Rise of the Medieval Church (1900) p. 150 được trích trong Bình Luận Kinh Thánh Cơ-đốc Phục Lâm, q. 7, tr 817.
Đọc Khải-huyền 13:3 và 14:4. Bạn nhìn thấy sự trái ngược nào trong hai câu này?
Đối lập với “cả thế gian”, là những người đi theo con thú, Chúa cũng có một dân sự “đi theo Chiên Con”. Như thường lệ, sẽ luôn có phe này hoặc phe khác, đi theo Đức Chúa Giê-su hoặc chống lại Đức Chúa Giê-su. Đến lúc đó, cũng như bây giờ, sẽ không có thái độ lưng chừng, sẽ chẳng còn vị trí trung lập. Không kiên quyết cam kết ở cùng Đức Chúa Giê-su, dù có ý thức hay không, thì có nghĩa là cam kết ở với bên còn lại.
“Các ngươi lại sẽ bị thiên hạ ghen ghét vì danh Ta; song ai bền lòng cho đến cuối cùng, thì sẽ được rỗi” (Ma-thi-ơ 10:22). Bạn đã sẵn sàng thế nào để bền lòng cho đến cuối cùng?
Thứ Năm Đức Chúa Giê-su: Đấng Trung Bảo Duy Nhất Của Chúng Ta
Hãy đọc Khải-huyền 13:4,5. Những đặc điểm nổi bật nào về sức mạnh của con thú mà chúng ta tìm thấy trong những câu này?
Con thú trong sách Khải-huyền là một quyền lực tôn giáo bội đạo được dấy lên từ ngoại giáo La Mã và phát triển trở thành một hệ thống thờ phượng toàn cầu. Theo Khải-huyền 13:5, đây là một quyền lực phạm thượng. Trong Kinh Thánh Tân Ước, phạm thượng đồng nghĩa với việc tự cho mình có những đặc quyền ngang bằng của Đức Chúa Trời.
Hãy đọc Lu-ca 5:18–26 và Giăng 10:33. Những câu Kinh Thánh này chỉ ra hai phương diện nào của tội phạm thượng?
Đức Chúa Giê-su bị những nhà lãnh đạo cáo buộc tội phạm thượng. Trong trường hợp của Đức Chúa Giê-su thì những cáo buộc đó là không công bằng, bởi Ngài có mọi sức mạnh và đặc quyền của Đức Chúa Trời - bao gồm cả quyền tha thứ tội lỗi của chúng ta. Bởi vì Đức Chúa Giê-su chính là Đức Chúa Trời. Hoặc như Ngài đã mạnh mẽ bày tỏ ra, “Hỡi Phi-líp, Ta ở cùng các ngươi đã lâu thay, mà ngươi chưa biết Ta! Ai đã thấy Ta, tức là đã thấy Cha. Sao ngươi lại nói rằng: Xin chỉ Cha cho chúng tôi?” (Giăng 14:9).
Trong khi đó, theo I Ti-mô-thê 2:5 dạy rằng có một Đấng Trung Bảo giữa Đức Chúa Trời và con người, đó chính là Đức Chúa Giê-su Cơ-đốc. Ngược lại, giáo hội La Mã lại dạy rằng linh mục là người trung bảo giữa Chúa và loài người tội lỗi. Nhưng chính linh mục cũng là con người tội lỗi, nên ông cũng chẳng thể nào trở thành người trung bảo của chúng ta bởi chính ông cũng cần một người trung bảo. Tội phạm thượng còn được định nghĩa là bất kỳ con người nào tuyên bố là Đức Chúa Trời hoặc đứng trong vị thế của Đức Chúa Trời. Đây chỉ là hai tuyên bố từ các nguồn có thẩm quyền của giáo hội La Mã:
“Giáo hoàng có phẩm giá cao cả và cao quý đến nỗi không phải là một con người bình thường,… người giống như Chúa trên đất” - Lucius Ferraris, “Papa” bài báo số 2 trong Prompta Bibliotheca (1763), vol. 6, trang 25–29.
“Giáo hoàng có quyền lực cao và được tôn quý đến nỗi không giống như một con người bình thường,… người giống như Chúa trên đất”. Lucius Ferraris, “Papa,” bài báo số 2 trong Prompta Bibliotheca (1763), q. 6, tr. 25–29.
Giáo hoàng Leo XIII khoe khoang: “Chúng tôi [các giáo hoàng] thay mặt cho Chúa Quyền Năng trên đất này”.—The Great Encyclical Letters of Pope Leo XIII (New York: Benziger, 1903), tr. 193.
Những lời tuyên bố này ngày càng trở nên thiết thực hơn khi chúng ta hiểu được nghĩa của từ “anti” (chống lại), như trong chữ “anti-Cơ-đốc”, thật ra không phải lúc nào nó cũng mang nghĩa “chống lại” nhưng còn có nghĩa là “thay mặt”. Vậy nên chống lại Đấng Cơ-đốc cũng có nghĩa là “thay mặt Đấng Cơ-đốc”. Đó mới là phạm thượng!
Thứ Sáu Nghiên Cứu Bổ Túc
NGHIÊN CỨU BỔ TÚC
Ngay từ lúc bắt đầu của cuộc đại chiến trên thiên đàng, mục đích của Sa-tan là nhằm chà đạp luật pháp của Đức Chúa Trời. Để thực hiện được điều đó, nó đã dự phần vào cuộc nổi loạn chống lại Đấng Tạo Hóa, và mặc dù bị đuổi khỏi thiên đàng, nó vẫn tiếp tục một cuộc chiến tương tự trên đất. Việc lừa dối loài người, để rồi từ đó dẫn dắt họ vi phạm luật pháp của Đức Chúa Trời, là mục tiêu mà nó kiên trì theo đuổi. Bất kể điều đó được thực hiện bằng cách loại bỏ hoàn toàn luật pháp, hoặc từ bỏ một trong những điều răn, thì kết quả cuối cùng cũng là giống nhau… để chà đạp luật pháp Đức Chúa Trời, Sa-tan đã xuyên tạc các giáo lý Kinh Thánh, và do đó, những sai lầm đã hợp nhất vào niềm tin của hàng nghìn người tuyên xưng là tin cậy nơi Kinh Thánh. Cuộc tranh đấu vĩ đại cuối cùng giữa lẽ thật và giả dối chẳng có gì ngoài sự tranh đấu cuối cùng trong cuộc chiến lâu dài liên quan đến luật pháp của Đức Chúa Trời. Giờ đây chúng ta đang bước vào cuộc chiến này - một cuộc chiến giữa luật pháp của con người và luật pháp của Đức Giê-hô-va, giữa tôn giáo theo Kinh Thánh và tôn giáo theo truyền thống” - Ellen G. White, Thiện Ác đấu tranh, trang 582.
Sự thờ phượng và sự sáng tạo gắn bó chặt chẽ với nhau trong suốt sách Khải-huyền. Mấu chốt của cuộc chiến giữa thiện và ác, cũng như những lo ngại xung quanh dấu con thú là liệu Đức Chúa Trời có đáng được thờ phượng hay không.
Như chúng ta đã thấy, khái niệm Đấng Cơ-đốc là Đấng Tạo Hóa chính là trọng tâm của việc thờ phượng trong ngày Sa-bát. Đức Chúa Giê-su không ngừng nhấn mạnh tầm quan trọng của ngày mà Ngài gọi chính mình là “Chúa” (Ma-thi-ơ 12:8; Mác 2:28; Lu-ca 6:5). Ngày Sa-bát là một sự nhắc nhở đời đời về danh tính của chúng ta. Nó nhắc cho biết con người chúng ta là ai. Nó giúp cho mỗi con người trở nên có giá trị. Nó không ngừng nhắc nhở rằng chúng ta là những tạo vật, và Đấng Tạo Hóa đáng giá cho sự trung thành và thờ phượng của chúng ta. Đây là lý do tại sao ma quỷ rất ghét ngày Sa-bát. Đó là mắt xích vàng kết nối chúng ta với Đấng Tạo Hóa và là lý do tại sao nó lại đóng một vai trò quan trọng trong cuộc khủng hoảng cuối cùng lúc tận thế.
Câu Hỏi Thảo Luận:
1. Các khái niệm cơ bản làm cơ sở cho yêu sách quyền lực của con thú ở biển lên là gì? Làm thế nào những ý tưởng tương tự có thể ăn sâu vào tâm hồn chúng ta mà chúng ta không hề hay biết?
2. Bạn trả lời thế nào với những người cho rằng khái niệm về Sa-tan theo nghĩa đen là một điều mê tín nguyên thủy mà những người có học thức, hoặc ít nhất là trí thức, không thể chấp nhận? Bạn có thể đưa ra những phản biện nào?