Giao ước mới về đền thánh
Kinh Thánh Nghiên Cứu: Xuất Ê-díp-tô Ký 25:8; Ê-sai 53:4–12; Hê-bơ-rơ 10:4; 9:14; 8:1–6; 1 Ti-mô-thê 2:5,6
"Nhân đó, Ngài là Đấng trung bảo của giao ước mới, để khi Ngài chịu chết mà chuộc tội đã phạm dưới giao ước cũ, thì những kẻ được kêu gọi nhận lãnh cơ nghiệp đời đời đã hứa cho mình" — Hê-bơ-rơ 9:15
Sa-bát Giao Ước Mới Về Đền Thánh
Câu gốc
“Nhân đó, Ngài là Đấng trung bảo của giao ước mới, để khi Ngài chịu chết mà chuộc tội đã phạm dưới giao ước cũ, thì những kẻ được kêu gọi nhận lãnh cơ nghiệp đời đời đã hứa cho mình” (Hê-bơ-rơ 9:15).
Kinh Thánh nghiên cứu
Xuất Ê-díp-tô Ký 25:8; Ê-sai 53:4–12; Hê-bơ-rơ 10:4; 9:14; 8:1–6; 1 Ti-mô-thê 2:5,6.
Một đêm không trăng, bầu trời đen như mực, bóng đêm bao trùm lên Frank khi anh bước đi trên những con đường trống vắng trong thành phố. Sau một lúc anh nghe những tiếng bước chân theo sau mình; một ai đó đang đi theo anh trong bóng đêm. Rồi người ấy bắt kịp anh và nói: “Frank, chủ nhà in phải không?”. “Đúng vậy, nhưng làm sao anh biết tôi?”. Người lạ trả lời: “À, tôi không biết anh, nhưng tôi biết anh trai của anh rất rõ, mặc dầu trong đêm tối, nhưng phong cách, tướng đi và hình dáng của anh, tất cả đều nhắc tôi nhớ rất nhiều về anh ấy, thế nên tôi cho rằng anh là em trai của anh ấy, vì anh ấy cho tôi biết anh ấy có người em trai”.
Câu chuyện này bày tỏ một lẽ thật đầy quyền năng liên quan đến công việc đền thánh của dân Do Thái. Như Kinh Thánh nói, đó là bóng, hình và ảnh tượng của đền thánh thật. Tuy nhiên, bóng và hình đó thật trọn vẹn để nói trước và bày tỏ một cách rõ ràng về những lẽ thật mà chúng được cho là đại diện: sự chết, chức vụ tế lễ thượng phẩm của Đấng Cơ-đốc trong đền thánh trên trời.
Sơ lược về tuần này:
Tại sao Đức Chúa Trời muốn dân Do Thái xây một đền thánh? Đền thánh dạy gì cho chúng ta về Đấng Cơ-đốc như là Đấng Thay thế của chúng ta? Đức Chúa Giê-su làm gì trên trời như là Đấng Đại diện cho chúng ta?
Thứ Nhất Các Mối Quan Hệ
“Ta sẽ lập chỗ ở ta giữa các ngươi, tâm hồn ta không hề ghê gớm các ngươi đâu. Ta sẽ đi giữa các ngươi, làm Đức Chúa Trời các ngươi, và các ngươi sẽ làm dân ta” (Lê-vi-ký 26:11,12),
Có một điểm cần được làm sáng tỏ, đó là: dầu là giao ước cũ hay giao ước mới, thì Chúa vẫn tìm một mối quan hệ gần gũi, yêu thương đối với dân sự của Ngài. Thật sự, những giao ước về cơ bản giúp hình thành (vì không có từ nào thích hợp hơn) “những quy tắc – nguyên tắc” cho mối quan hệ đó.
Mối quan hệ rất quan trọng đối với giao ước, dù ở bất cứ thời điểm hay hoàn cảnh nào. Tuy nhiên, để cho một mối quan hệ tồn tại thì cần phải có sự tương tác, giao tiếp và tiếp xúc, đặc biệt đối với những con người tội lỗi, dễ sa ngã và hay nghi ngờ. Dĩ nhiên là Chúa biết điều này, Ngài đã chủ động để chắc chắn rằng Ngài bày tỏ chính Ngài cho chúng ta theo những cách mà chúng ta – trong giới hạn của loài người sa ngã – có thể liên hệ với Ngài theo cách có ý nghĩa nhất.
Đọc Xuất Ê-díp-tô Ký 25:8, Chúa ra lệnh cho dân Do Thái xây cho Ngài một đền thánh. Chúa muốn họ làm điều này vì những lý do gì?
Dĩ nhiên câu trả lời cho câu hỏi này sẽ dẫn tới câu hỏi khác, và đó là Tại sao? Tại sao Chúa muốn ngự giữa dân sự Ngài?
Có thể sự thật được tìm thấy trong hai câu Kinh Thánh của ngày hôm nay, được nêu ở trên. Xin để ý, Chúa sẽ “lập chỗ ở” (hay “ở”) giữa họ; sau đó Ngài phán rằng Ngài sẽ không “ghê gớm” họ. Rồi Ngài phán Ngài sẽ “đi” giữa họ và và sẽ làm Đức Chúa Trời của họ và họ sẽ là dân Ngài (Lê vi Ký 26:11,12). Nhìn xem những yếu tố được tìm thấy trong các câu này. Lần nữa, khía cạnh quan hệ được nhìn thấy một cách rõ ràng.
Dành vài phút: phân tích Lê-vi-ký 26:11,12 và Xuất Ê-díp-tô-ký 25:8. Viết ra những yếu tố khác nhau nhưng tất cả đều phù hợp với quan điểm là Chúa tìm kiếm mối quan hệ với dân sự Ngài?
Đặc biệt tập trung cụm từ Chúa đã phán: “tâm hồn ta không hề ghê gớm các ngươi đâu”. Chính đền thờ nói lên ý nghĩa gì mà bởi đó loài người sa ngã và tội lỗi được Chúa chấp nhận, và tại sao điều đó rất quan trọng đối với tiến trình hình thành một giao ước?
Thứ Hai Tội Lỗi, Của Lễ Hy Sinh, Và Chấp Nhận (Hê-bơ-rơ 9:22)
Cách thức thiêng liêng được chọn cho một tội nhân trong thời Cựu Ước để giải thoát khỏi tội lỗi và sự vi phạm là thông qua sự hy sinh của con sinh tế. Những của tế lễ hy sinh của dân Do thái được trình bày chi tiết trong Lê-vi Ký từ đoạn 1 đến đoạn 7. Cẩn thận chú ý vào việc sử dụng và đổ đi huyết của các loại tế lễ hy sinh. Thật ra, vai trò của huyết trong các nghi lễ dâng hiến là một trong những đặc điểm hợp nhất trong việc dâng sinh tế của người Do Thái
Một người phạm tội – là vi phạm giao ước quan hệ và luật pháp đã qui định – thì có thể được phục hồi hoàn toàn mối thông công với Đức Chúa Trời và con người bằng cách dâng sinh tế như là vật thay thế. Của tế lễ, được dâng theo nghi thức, là phương cách được Đức Chúa Trời chỉ định để làm sạch tội lỗi và sự vi phạm. Chúng được thực hiện để làm sạch tội nhân, chuyển tội lỗi và sự vi phạm của cá nhân ấy vào đền thánh bằng cách rưới huyết và phục hồi mối thông công và làm trọn giao ước quan hệ của người xưng tội với Đức Chúa Trời là Chúa cứu rỗi.
Những khái niệm, được trình bày ở trên, giúp chúng ta hiểu những câu hỏi vào cuối ngày hôm qua như thế nào?
Có ý nghĩa tiên tri nào trong con sinh tế? (Ê-sai 53:4–12, Hê-bơ-rơ 10:4).
Những vật sinh tế trong thời Cựu Ước là phương cách thiêng liêng được qui định để giải thoát tội nhân khỏi tội lỗi và sự vi phạm. Chúng thay đổi tình trạng của tội nhân từ một kẻ tội lỗi chồng chất và đáng chết thành một người được thứ tha và tái lập mối quan hệ trong giao ước giữa Đức Chúa Trời và con người. Nhưng trong một ý nghĩa nào đó, việc dâng con sinh tế chỉ có tính chất như một lời tiên tri. Và rốt cuộc, không một con sinh tế nào có thể chuộc lại những tội lỗi và sự vi phạm mà nhân loại đã gây ra. Trong sách Hê-bơ-rơ, tác giả đã nói lên điều đó bằng chính ngôn ngữ của mình “Vì huyết của bò đực và dê đực không thể cất tội lỗi đi được” (Hê 10:4). Vì thế, con sinh tế có ý nghĩa là mong chờ sự xuất hiện một Tôi tớ Thánh trong hình dạng con người đến từ Đức Chúa Trời, là Đấng chết thay cho tội lỗi nhân loại. Nhờ đó, tội nhân được tha thứ và được chấp nhận bởi Đức Chúa Trời, và đó là cơ sở để hình thành mối quan hệ của một giao ước.
Hãy đặt mình vào vị trí của một người sống trong thời Cựu Ước, khi con người vẫn còn dâng con sinh tế trên bàn thờ của lễ thiêu. Nên nhớ rằng, trong thời ấy, vật nuôi có tầm quan trọng rất lớn đối với kinh tế, văn hóa và cả một nguồn sống chính yếu của họ. Vậy, những của lễ thiêu này cho họ bài học gì về cái giá phải trả của tội lỗi?
Thứ Ba Đấng Thay Thế
“Là Đấng phó mình vì tội lỗi chúng ta, hầu cho cứu chúng ta khỏi đời ác nầy, y theo ý muốn Đức Chúa Trời, là Cha chúng ta” (Ga-la-ti 1:4).
Không có gì phải bàn cãi khi nói rằng một trong những chủ đề chính của Tân Ước là Đức Chúa Giê-su Cơ-đốc đã hy sinh sự sống của mình như một Sinh tế vì tội lỗi của thế gian. Sự thật này là nền tảng cho toàn bộ kế hoạch cứu rỗi. Bất kỳ học thuyết nào phủ nhận sự cứu chuộc bởi huyết của Đấng Cơ-đốc đồng nghĩa với việc phủ nhận cả tấm lòng và linh hồn của Cơ-đốc Giáo. Một cây thập tự giá không nhuốm máu thì không thể cứu được ai cả.
Hãy suy ngẫm về chủ đề hôm nay và trả lời câu hỏi sau: Đức Chúa Giê-su có chọn cái chết một cách tự nguyện không? Ngài chết vì ai? Cái chết của Ngài có mang lại kết quả gì không?
Sự chết thay là chìa khóa cho toàn bộ kế hoạch cứu rỗi. Vì tội lỗi của chúng ta, chúng ta đáng phải chết. Đấng Cơ-đốc, với tình yêu thương vô hạn mà Ngài dành cho chúng ta, “phó mình vì tội lỗi chúng ta” (Ga-la-ti 1:4). Ngài đã đón nhận cái chết mà lẽ ra kẻ phải chịu không ai khác là chính chúng ta. Sự chết của Đấng Cơ-đốc như là Đấng Thay thế cho tội nhân, đó là lẽ thật vĩ đại mà từ đó tất cả các lẽ thật khác được tuôn chảy. Hy vọng của chúng ta, về sự phục hồi, về sự tự do, về sự thứ tha, về sự sống đời đời ở thiên đàng, tất cả đều trông cậy vào việc Đức Chúa Giê-su đã thực hiện, Ngài đã hy sinh chính thân mình vì tội lỗi của chúng ta. Nếu không có sự hy sinh ấy, đức tin của chúng ta sẽ trở nên vô nghĩa. Chúng ta cũng có thể đặt hy vọng và niềm tin vào một bức tượng cá, nhưng chỉ qua huyết của Đấng Cơ-đốc, chúng ta mới nhận được sự cứu rỗi.
Tham khảo các câu Kinh Thánh sau: Ma-thi-ơ 26:28, Ê-phê-sô 2:13, Hê-bơ-rơ 9:14, 1 Phi-e-rơ 1:19. Những câu Kinh Thánh này nói gì về huyết? Vậy, huyết có vai trò như thế nào trong kế hoạch cứu rỗi?
“Bạn không nên nghi ngờ ý muốn của Đức Chúa Trời, và tự hành hạ bản thân với nỗi sợ rằng Đức Chúa Trời sẽ không chấp nhận bạn vì bạn tội lỗi và không xứng đáng… Bạn có thể nói: “Con biết con là một tội nhân, và đó là lý do con cần một Đấng Cứu thế… Con không có công trạng hay một việc lành nào để dựa vào đó mà yêu cầu sự cứu rỗi, nhưng con đứng trước mặt Chúa, nhờ vào dòng huyết Cứu chuộc của Chiên Con không tì vết, đã tẩy sạch tội lỗi của thế gian. Đây là lời cầu xin duy nhất của con’” – Ellen G. White, The Faith I Live by, tr. 100.
Hãy cảm nhận những dòng chữ của Ellen White và viết lại bằng lời của bản thân mình. Hãy đặt nỗi sợ hãi và nỗi đau vào mạch cảm xúc và sau đó, viết ra những gì mà lời hứa chứa đựng những cảm xúc đó mang lại cho bạn. Với huyết của giao ước mới, bạn có hy vọng điều gì không?
Thứ Tư Giao Ước Mới – Thầy Tế Lễ Thượng Phẩm
Đền thánh dưới đất, nơi Đức Chúa Trời chọn để ở với dân sự của Ngài, xoay quanh việc dâng sinh tế. Tuy nhiên, sự phục vụ không kết thúc bằng sự hy sinh của các sinh tế nầy. Thầy tế lễ thay mặt tội nhân, dùng huyết con sinh tế đã bị giết làm lễ chuộc tội bên trong đền thánh.
Tuy nhiên, toàn bộ nghi lễ ấy chỉ là hình bóng tượng trưng về những gì Đấng Cơ-đốc sẽ làm cho thế gian nầy. Vì vậy, những biểu tượng (nghi lễ trong đền thánh) không chấm dứt ngay khi con sinh tế chết, thì cũng vậy, công việc của Đấng Cơ-đốc dành cho chúng ta cũng sẽ không chấm dứt ngay khi Ngài chết trên thập tự giá.
Nghiên cứu Hê-bơ-rơ 8:1-6. Cầu nguyện qua các câu Kinh Thánh đó. Hãy cầu xin Chúa giúp bạn hiểu những gì được nói ở đây và tại sao việc hiểu những điều đó lại trở nên quan trọng. Sau khi cầu nguyện, hãy viết ra bằng lời của mình điều mà sứ điệp của Chúa đã truyền đến chúng ta trong những câu nầy. Hãy tự hỏi, những lời ấy giúp chúng ta hiểu được giao ước mới như thế nào?
Giống như đền tạm dưới đất, chức vụ tế lễ và sự phục vụ theo giao ước cũ, thì trên trời cũng có đền thánh, chức vụ tế lễ trên trời và sự phục vụ thiêng liêng theo giao ước mới. Tuy nhiên, những gì chỉ là biểu tượng, hình và bóng (Hê-bơ-rơ 8:5) trong giao ước cũ đã trở thành thực tế trong giao ước mới.
Ngoài ra, thay vì một con sinh tế không ý thức thay thế cho chúng ta, thì chúng ta có Đức Chúa Giê-su vô tội; thay vì huyết của một sinh tế, thì chúng ta có huyết của Đấng Cơ-đốc; thay vì đền tạm do con người dựng nên, chúng ta có “đền tạm thật, bởi Chúa dựng lên, không phải bởi một người nào” (Hê-bơ-rơ 8:2); và thay vì một thầy tế lễ cũng chỉ là con người tội lỗi và sai lầm, thì chúng ta có Đức Chúa Giê-su là Thầy Tế lễ Thượng Phẩm. Với tất cả những điều ấy, hãy nghĩ về lời của Phao-lô: “mà nếu ta còn trễ nải sự cứu rỗi lớn dường ấy, thì làm sao tránh cho khỏi được?” (Hê-bơ-rơ 2:3).
Hãy suy nghĩ về điều này: Đức Chúa Giê-su đã sống một cuộc đời vô tội thay cho chúng ta, chết thay cho chúng ta và giờ đây đang cầu thay cho chúng ta trong đền thánh trên trời. Ngài làm tất cả để cứu chúng ta khỏi hậu quả khủng khiếp cuối cùng của tội lỗi. Hãy lên kế hoạch cho ngày hôm sau để nói với ai đó về phúc âm tuyệt vời nầy, người mà bạn nghĩ là cần phải nghe về nó. Nhưng trước hết, dựa trên bài học của ngày hôm nay, hãy chuẩn bị sẵn sàng những gì bạn cần nói.
Thứ Năm Chức Vụ Trên Trời (Hê-bơ-rơ 9:24)
Nghiên cứu Hê-bơ-rơ 9:24, đặc biệt tập trung vào bối cảnh được đưa ra, đó là giải thích chức vụ của Đấng Cơ-đốc ở trên trời sau khi Ngài chết thay cho chúng ta. Mặc dù có thể nói nhiều điều, nhưng chúng tôi chỉ muốn tập trung vào một điểm phần cuối, nói rằng Đấng Cơ-đốc “bây giờ vì chúng ta hiện ra trước mặt Đức Chúa Trời”.
Điều đó có nghĩa là gì? Chúng ta, nhân loại sa ngã và đầy tội lỗi; chúng ta, những kẻ sẽ bị ánh sáng đầy vinh hiển của Đức Chúa Trời thiêu đốt ngay nếu đối diện với Ngài; chúng ta, bất kể đã phạm những tội lỗi tồi tệ như thế nào hoặc đã làm trái với những luật lệ thánh của Đức Chúa Trời ra sao, vẫn luôn có một Đấng đứng ra vì chúng ta và đối mặt với Đức Chúa Trời. Chúng ta có một Đấng Đại Diện, thay mặt chúng ta đứng trước Cha. Nghĩ xem Đấng Cơ-đốc đã yêu thương, tha thứ và chấp nhận chúng ta ra sao khi Ngài còn trên thế gian này. Cũng chính Đấng ấy bây giờ là Đấng Trung bảo của chúng ta ở trên trời.
Đây là một phần khác của phúc âm. Đức Chúa Giê-su không chỉ chịu hình phạt vì tội lỗi của chúng ta, mà Ngài còn gánh lấy chúng trên thập tự giá (1 Phi-e-rơ 2:24), và giờ đây Ngài còn vì chúng ta đứng trước mặt Đức Chúa Trời, Ngài chính là Đấng Trung bảo giữa trời và đất, giữa Đấng Thánh và con người.
Điều này mang lại một ý nghĩa thật hoàn hảo. Đức Chúa Giê-su, vừa là Chúa vừa là Người (một Con Người hoàn hảo vô tội), là Đấng duy nhất có thể nối liền khoảng cách giữa loài người và Đức Chúa Trời, là khoảng cách do tội lỗi đã gây ra. Điều quan trọng cần ghi nhớ trong tất cả những điều nầy là giờ đây đã có một Người, một Con Người bằng xương, bằng thịt, có thể chịu đựng mọi thử thách, trải qua mọi đau đớn, cám dỗ (Hê-bơ-rơ 4:14,15) và đại diện cho chúng ta đứng trước mặt Đức Chúa Trời.
“Vì chỉ có một Đức Chúa Trời, và chỉ có một Đấng Trung Bảo ở giữa Đức Chúa Trời và loài người, tức là Đức Chúa Giê-su Cơ-đốc, là người. Ngài đã phó chính mình Ngài làm giá chuộc mọi người. Ấy là lời chứng đã làm đúng kỳ” (1 Ti-mô-thê 2:5,6). Phần Kinh Thánh này đặt Đức Chúa Giê-su vào hai vai trò nào, và những vai trò này được miêu tả như thế nào về chức vụ trong đền thánh trên đất?
Tin tuyệt vời trong giao ước mới là giờ đây, nhờ Đức Chúa Giê-su, những tội nhân biết ăn năn sẽ có một Đấng đại diện cho họ và đứng trước mặt Cha, Đấng ấy sẽ cho họ điều mà tự bản thân họ sẽ không thể làm được, đó là sự công bình hoàn hảo và duy nhất có thể đứng vững trước mặt Đức Chúa Trời. Đức Chúa Giê-su, với sự công bình hoàn hảo ấy, Ngài đã sống cuộc đời đầy những khổ đau (Hê-bơ-rơ 2:10), đứng trước mặt Đức Chúa Trời, cầu thay cho chúng ta được tha thứ khỏi tội lỗi, bởi nếu không như vậy, chúng ta hoàn toàn không có hy vọng, không có tương lai và chắc chắn không được nhận lấy sự công bình.
Hãy cầu nguyện và suy ngẫm về ý tưởng của một con người, Đấng đã trải qua sự cám dỗ để phạm tội, nhưng hiện đang đứng trước Đức Chúa Trời trên thiên đàng. Điều đó có ý nghĩa gì với bạn không? Và điều này mang lại hy vọng và sự khích lệ như thế nào?
Thứ Sáu Nghiên Cứu Bổ Túc
NGHIÊN CỨU BỔ TÚC
“Thiên sứ cao nhất trên thiên đàng không có quyền chuộc một linh hồn bị hư mất. Chê-ru-bim và Sê-ra-phim chỉ nhận được vinh hiển mà Đấng Tạo Hóa đã ban cho như là những vật thọ tạo của Ngài và sự hòa giải giữa nhân loại và Đức Chúa Trời chỉ có thể được thực hiện thông qua một Đấng Trung bảo có thể sánh ngang với Đức Chúa Trời, là Đấng sở hữu những đặc điểm đáng được tôn trọng và tuyên bố Ngài xứng đáng nhận được quyền hạn được đối diện trước Đức Chúa Trời thay cho nhân loại và đại diện cho Đức Chúa Trời tại thế giới sa ngã này. Người đứng ra thay thế và bảo lãnh cho nhân loại phải mang bản chất của con người, có mối liên hệ với toàn thể nhân loại mà Đấng ấy đại diện và phải có tư cách là Đại sứ của Đức Chúa Trời, Đấng ấy phải dự phần vào bản chất thánh khiết, có mối liên kết chặt chẽ với Thượng Đế, để truyền đi sự hiển vinh của Đức Chúa Trời, và trở thành Đấng Trung bảo giữa nhân loại và Đức Chúa Trời.” – Ellen G. White, Thông điệp chọn lọc, quyển 1, tr. 257.
“Đức Chúa Giê-su phán: vì các ngươi xưng ta trước mặt loài người, vậy Ta sẽ xưng các ngươi trước mặt Đức Chúa Trời và các thiên sứ thánh khiết. Các ngươi là nhân chứng của ta trên mặt đất và trở thành những dòng suối để ân điển của ta có thể tràn khắp hầu chữa lành cho thế gian này. Vậy nên, ta sẽ là đại diện của các ngươi tại thiên đàng. Cha sẽ không nhìn bản tánh tội lỗi của các ngươi, nhưng Ngài sẽ thấy các ngươi được che phủ bởi sự hoàn hảo của Ta. Bởi Ta ân phước nơi thiên đường đến với các ngươi. Những ai xưng Ta bằng cách chia sẻ sự hy sinh của Ta cho kẻ hư mất, thì sẽ được xưng là người chia sẻ vinh hiển và niềm vui của kẻ được cứu chuộc.” – Ellen G. White, Nguyện ước thời đại, tr. 357.
Câu hỏi thảo luận:
1. Đọc Rô-ma 5:2, Ê-phê-sô 2:18, Ê-phê-sô 3:12. Những câu Kinh Thánh này nói gì để giúp chúng ta hiểu được sự tiếp cận giữa chúng ta và Đức Chúa Trời thông qua Đức Chúa Giê-su?
2. Xem trích dẫn phần hai của bà Ellen G. White ở trên. Chú ý cách bà Ellen G. White giải thích về vai trò của Đấng Trung bảo. Khi Cha nhìn chúng ta, Ngài không nhìn thấy bản tính tội lỗi của chúng ta mà thay vào đó, là sự hoàn hảo của Đấng Cơ-đốc. Hãy suy ngẫm điều đó có nghĩa là gì và cùng thảo luận với lớp.
3. Xem lại những gì chúng ta đã nghiên cứu trong tuần này, tự hỏi bản thân sẽ trả lời câu này như thế nào, “Được rồi, Đấng Cơ-đốc ngự tại đền thánh trên trời. Vậy thì sao? Điều đó có ý nghĩa gì đối với mức độ thực tế mỗi ngày”?
Tóm lược: Hệ thống sinh tế của giao ước cũ đã được thay thế bằng giao ước mới, thay vì những con thú bị dâng làm sinh tế bởi các thầy tế lễ tội lỗi, tại đền thờ trên đất, thì ngày nay chúng ta có Đức Chúa Giê-su, Sinh Tế hoàn hảo của chúng ta. Ngài thay mặt chúng ta đứng trước Cha trong đền thánh trên trời, điều này đã trở thành nền tảng cho giao ước mới cùng những lời hứa của nó.