Tôn Trọng Cá Tính Riêng
Khi hai con người cùng bước đi trong hôn nhân
Trong loạt bài về những nguyên tắc của Đức Chúa Trời cho các mối quan hệ lành mạnh, Martin và Debbie Raj — hai chuyên gia tư vấn về đời sống và hôn nhân — đề cập đến một chủ đề thường bị xem nhẹ nhưng lại có tầm quan trọng đặc biệt: cùng nhau lớn lên trong khi vẫn tôn trọng cá tính riêng của mỗi người. Đây là điều mà nhiều cặp vợ chồng bỏ qua, thậm chí vi phạm mà không hề nhận ra.
Nền tảng cho chủ đề này được tìm thấy trong Rô-ma 12:3:
“Vậy, nhờ ơn đã ban cho tôi, tôi nói với mỗi người trong anh em chớ có tư tưởng cao quá lẽ, nhưng phải có tâm tình tầm thường, y theo lượng đức tin mà Đức Chúa Trời đã phú cho từng người.”
Mỗi người được Đức Chúa Trời ban cho một lượng đức tin và một hành trình thuộc linh riêng. Vì vậy, không ai có quyền áp đặt niềm tin và lối sống cá nhân của mình lên người bạn đời.
Những khác biệt nhỏ và câu hỏi “ai đúng?”
Hãy hình dung một vài tình huống quen thuộc. Một người thích thức dậy, tắm rửa rồi mới có giờ tĩnh nguyện vì muốn được sạch sẽ trước mặt Đức Chúa Trời. Người kia lại muốn dành giờ tĩnh nguyện trước khi tắm vì cho rằng ưu tiên hàng đầu là gặp Đức Chúa Trời. Một người ăn hai bữa mỗi ngày thấy khỏe, người kia cần ba bữa mới đủ sức. Một người muốn dậy lúc 5 giờ sáng, người kia thấy dậy muộn hơn một chút thì hợp với mình.
Vậy ai đúng? Câu trả lời là: không ai cả. Đây là vấn đề của cá tính, không phải của lẽ thật.
Một số người sẽ tìm cách chứng minh quan điểm của mình là đúng, thậm chí trích dẫn Kinh Thánh để bảo vệ thói quen cá nhân. Nhưng đó không phải là mục đích của Kinh Thánh. Trong những vấn đề thuộc cá tính, chúng ta không cần biến mình thành “đúng” và bạn đời thành “sai”.
Cá tính khác với giá trị cốt lõi
Cần phân biệt rõ giữa giá trị cốt lõi và cá tính riêng. Giá trị cốt lõi là nền tảng đời sống — những điều quyết định việc hai người có nên xây dựng tổ ấm cùng nhau hay không. Đây là những điều phải được trao đổi cởi mở và cầu nguyện cùng nhau trước khi kết hôn: chúng ta có cùng một nền tảng đức tin không? Chúng ta có đang xây cùng một ngôi nhà với cùng một bản thiết kế không?
Nhưng khi đã kết hôn, những khác biệt trong sinh hoạt hằng ngày — giờ giấc, thói quen tĩnh nguyện, cách ăn uống, cách tập thể dục — lại thuộc về cá tính. Nếu Đức Chúa Trời cảm động tôi phải dậy lúc 5 giờ sáng để có giờ tĩnh nguyện, tôi không thể ép vợ mình phải làm điều tương tự. Tôi có thể chia sẻ những phước hạnh mình đang kinh nghiệm, nhưng tôi không thể cưỡng ép cô ấy bước vào hành trình thuộc linh của tôi.
Đức Chúa Trời ban cho con người ý chí tự do, nhưng trong hôn nhân, đôi khi chúng ta lại cố tước đi điều đó của bạn đời, viện cớ rằng “chúng ta là một”. Chính Đức Chúa Trời cũng không ép buộc ai phải đi theo Ngài, dù Ngài biết rõ điều gì là tốt nhất.
Tình yêu chỉ nảy nở trong tự do
Sự kiểm soát giết chết tình yêu; tự do làm tình yêu nở rộ. Đây là nguyên tắc cần được khắc ghi.
Nhiều khi sự kiểm soát không hề mang dáng vẻ thô bạo hay cố ý. Nó có thể len lỏi vào cách chúng ta đối xử với người bạn đời như thể đang đối xử với anh chị em hay bạn bè — một cách áp đặt, không cần ý tứ. Vì vậy, chúng ta phải có ý thức và cẩn trọng hơn.
Martin chia sẻ rằng anh thích dậy khoảng 5 giờ đến 5 giờ 15 sáng để đi tập gym, còn Debbie thích ngủ thêm và dậy lúc 6 giờ. Anh không ép vợ phải dậy sớm theo mình. Cô ấy có lịch sinh hoạt riêng. Điều quan trọng là không đánh đổi thời gian chất lượng dành cho gia đình, nhưng đồng thời vẫn cho nhau không gian để mỗi người trưởng thành theo cách riêng.
Nếu một thói quen nào đó thật sự là cốt lõi đối với bạn, hãy đánh giá điều đó trước khi cưới. Một khi đã kết hôn, một thói quen cá nhân không thể bỗng dưng trở thành “giá trị cốt lõi bắt buộc” mà bạn đời phải tuân theo. Hãy cho người bạn đời không gian để lớn lên, và nếu bạn thật sự tin điều đó là quan trọng, hãy cầu nguyện. Đức Chúa Trời, đúng thời điểm của Ngài, có thể cảm động lòng họ.
Bốn cách xử lý những khác biệt
Thứ nhất, trò chuyện cởi mở. Hãy nói cho bạn đời biết vì sao điều đó quan trọng với bạn, rồi lần lượt lắng nghe người kia. Nếu có thể, hãy bắt đầu những cuộc trò chuyện này từ trước hôn nhân. Hiểu lý do người kia làm điều gì đó theo cách của họ sẽ mở đường cho sự cảm thông.
Thứ hai, tìm điểm dung hòa. Sau khi đã hiểu nhau, có thể không phải cách của tôi, cũng không phải cách của anh ấy, mà là một điểm cân bằng mà cả hai cùng thoải mái. Hôn nhân không còn là chuyện “cách của em” hay “cách của anh” — mà là chuyện “điều gì tốt nhất cho gia đình của chúng ta”.
Thứ ba, hãy là chính mình, miễn là không ảnh hưởng đến bạn đời. Một người bạn đã kể với Martin về căn phòng tĩnh nguyện riêng anh đang xây dựng — nơi anh có thể đem đàn guitar, đem Kinh Thánh vào, hát ngợi khen, cầu nguyện một cách tự do mà không làm phiền vợ. Đó là một hình ảnh đẹp về cá tính được giữ trọn vẹn mà không xâm phạm người bạn đời. Nếu bạn muốn nghe nhạc Tin Lành buổi sáng nhưng vợ vẫn đang ngủ, hãy đeo tai nghe hoặc chờ thêm vài phút. Cá tính không có nghĩa là vô tâm.
Debbie kể rằng khi Martin viết sách, đôi khi anh thức khuya hoặc dậy rất sớm. Cô bảo anh cứ ở lại trong phòng vì cô có thể tiếp tục ngủ, nhưng khi nhận ra điều đó làm cô khó ngủ, anh đã chuyển sang một phòng yên tĩnh khác. Hôn nhân không giống như đời sống độc thân — chúng ta phải biết điều chỉnh.
Thứ tư, không tìm cách kiểm soát, ngay cả khi viện đến Kinh Thánh, Spirit of Prophecy, hay bằng chứng khoa học để gây mặc cảm hoặc thao túng. Bạn có thể chia sẻ điều mình đang học, điều mình thấy quan trọng — nhưng khi người kia chưa sẵn sàng tiếp nhận, hãy cầu nguyện nhiều hơn. Đức Thánh Linh sẽ làm việc trên cả hai khi chúng ta để Ngài hành động. Chúng ta không phải là Đức Thánh Linh, và Đức Chúa Trời ban ý chí tự do với kỳ vọng rằng chúng ta cũng tôn trọng điều đó nơi người khác — vì đó mới là tình yêu thật.
Những khác biệt nhỏ và lòng kiên nhẫn
Sự kiểm soát không chỉ xuất hiện trong những vấn đề lớn như giờ tĩnh nguyện hay thói quen tập luyện. Nó cũng len vào những chuyện rất nhỏ. Một cặp vợ chồng từng kể rằng người chồng cứ muốn vợ cầm một món đồ theo cách của mình, vì anh nghĩ như vậy sẽ dễ hơn cho cô. Nhưng cô thấy cách của mình thoải mái hơn. Anh giận dỗi. Một chuyện nhỏ như vậy hóa ra lại là biểu hiện của một tâm thế kiểm soát mà chúng ta không hề ý thức được.
Người bạn đời có thể làm theo cách của họ, dù điều đó không hợp lý với tôi. Thế giới sẽ không sụp đổ. Đó đơn giản là cách họ sống, và biết đâu một ngày nào đó họ sẽ tự nhận ra cách khác hữu ích hơn.
Debbie kể về thói quen nếm thức ăn khi nấu nướng: cô thường lấy nhiều thìa khác nhau, còn Martin theo phong cách tối giản hơn — tráng sạch một thìa rồi dùng lại. Đó là một gợi ý hay, và Debbie đang dần thay đổi. Nhưng thay đổi thói quen cần thời gian. Chúng ta cần kiên nhẫn với nhau. Một phần của sự trưởng thành phẩm hạnh là biết tôn trọng cách làm của người khác, không bực bội với những gì không đúng như mình mong đợi.
Cá tính trong giới hạn của hôn nhân
Ngày nay, có khuynh hướng đẩy tự do cá nhân đến mức cực đoan: “Tôi muốn là chính mình, nên dù đã kết hôn, tôi vẫn có thể đi chơi tùy thích, có nhiều bạn tình.” Đó không phải là ý muốn của Đức Chúa Trời. Hôn nhân là một mối quan hệ cam kết, có những ranh giới phải được tôn trọng. Nếu một người muốn hoàn toàn tự do để sống theo ý mình, thì tốt hơn là đừng kết hôn.
Giữ cá tính riêng không có nghĩa là phá vỡ sự thiêng liêng của hôn nhân. Đó là sự cân bằng tinh tế: cởi mở chia sẻ, làm gương, nuôi dưỡng niềm vui trong điều mình đang học — nhưng không ép buộc người bạn đời phải đi cùng một con đường vào cùng một thời điểm.
Sức mạnh của lời cầu nguyện và một thử thách
Martin nhắc đến quyển sách The Power of a Praying Wife. Có một sức mạnh thật khi chúng ta cầu nguyện cho người mình yêu. Có những điều chúng ta không thể tự thay đổi nơi người khác. Đời sống cũng có thể thay đổi quan điểm và lối sống của mỗi người theo thời gian. Nhưng nếu chúng ta bám vào Đấng mình tin, Ngài có quyền năng biến đổi tấm lòng — bất kể ở giai đoạn nào của cuộc đời.
Thử thách cho mỗi cặp vợ chồng là: hãy dành thời gian chia sẻ với nhau về một điều quan trọng mang tính cá nhân và lý do vì sao nó quan trọng. Lần lượt nói, lần lượt lắng nghe trọn vẹn. Đây là cách dành thời gian chất lượng cho nhau và hiểu rõ hơn những gì đang đốt cháy lòng người bạn đời.
Martin chia sẻ rằng trong hành trình giảm cân, anh cần dậy sớm để đến phòng tập. Anh muốn Debbie cùng đi, nhưng cô đã ốm yếu một thời gian dài, và anh muốn cô được nghỉ ngơi. Anh đi tập một mình, và mỗi sáng khi trở về, anh thường thấy bữa sáng đã được cô chuẩn bị sẵn. Mọi việc diễn ra hài hòa.
Debbie kể thêm rằng năm nay sức khỏe cô đã tốt hơn nhiều. Cô bắt đầu một thử thách tập luyện vào mùa xuân và đã trung tín thực hiện suốt bốn tháng qua. Giờ đây, cô khao khát dậy sớm hơn, vì cô cũng nghiên cứu thấy những người thành công thường thức dậy sớm, hoàn thành nhiều việc và tràn đầy năng lượng. Hai vợ chồng đang ngày càng đồng điệu — không phải bởi sự ép buộc hay mặc cảm tội lỗi, mà bởi sự cảm động bên trong và một đời sống được trao quyền.