Quyết Tâm Trưởng Thành
Lời Khuyên Khôn Ngoan Từ Gia-cơ
Trong loạt bài về các nguyên tắc của Đức Chúa Trời cho những mối quan hệ lành mạnh, chúng ta đến với một chủ đề thiết thực: quyết tâm trưởng thành qua việc đối diện xung đột bằng ân điển. Sứ đồ Gia-cơ đã để lại cho chúng ta một lời khuyên đơn giản nhưng sâu sắc:
“Hỡi anh em yêu dấu, hãy cho mau nghe mà chậm nói, chậm giận.” (Gia-cơ 1:19)
Trong thực tế, hầu hết chúng ta thường rất nhanh nói, nhanh nổi giận, nhưng lại rất chậm trong việc lắng nghe. Đây là một lời khuyên giản dị nhưng vô cùng thực tế cho việc giải quyết xung đột.
Cách chúng ta đối diện với xung đột có thể trở thành điều tích cực hoặc rất phá hoại. Nếu được xử lý đúng cách, xung đột là cơ hội để xây dựng sự gắn kết sâu sắc hơn, sự thấu hiểu tốt hơn giữa hai người. Nhưng nếu không được giải quyết đúng đắn, nó có thể gây ra những tổn thương lớn cho mối quan hệ.
Bốn Kỵ Sĩ Phá Hoại Mối Quan Hệ
Tiến sĩ John Gottman, một nhà nghiên cứu nổi tiếng về hôn nhân, đã chỉ ra bốn cách tiếp cận tai hại mà ông gọi là “bốn kỵ sĩ” có thể phá hủy bất kỳ mối quan hệ nào.
Thứ nhất là chỉ trích — sự đổ lỗi liên tục, công kích cá nhân hoặc buộc tội. Thứ hai là khinh miệt — những phản ứng mỉa mai, đổ thêm dầu vào lửa, bộc phát cơn giận, gọi tên xúc phạm và chế nhạo. Thứ ba là phòng thủ — cố gắng giải thích mà không để người kia nói hết, không nhận trách nhiệm, thích đổ lỗi cho người khác. Thứ tư là dựng tường im lặng — đối xử lạnh nhạt, truyền tải sự không tán thành, khoảng cách lạnh lùng và thái độ tự mãn như một cách thao túng để đạt được điều mình muốn.
Khi chúng tôi mới hẹn hò được vài tháng, Martin đã nói với tôi rằng tôi trở nên phòng thủ mỗi khi anh chia sẻ điều gì đó. Nếu tôi luôn phòng thủ và biện minh, anh sẽ không thể chia sẻ những mối quan tâm thật sự với tôi nữa. Tôi không muốn anh cảm thấy không thể mở lòng với mình, nên tôi bắt đầu cầu nguyện và xin Đức Chúa Trời chỉ cho tôi gốc rễ của vấn đề.
Tôi nhận ra hai nguyên nhân: tôi cảm thấy bị chỉ trích và xem mọi phản hồi như sự công kích; và tôi quá kiêu ngạo, không đủ khiêm nhường để thừa nhận mình đã sai. Phần lớn những cách tiếp cận tai hại này đều bắt nguồn từ tính ích kỷ và việc xem mọi chuyện quá cá nhân.
Tránh Tâm Lý Nạn Nhân Và Sự Thao Túng
Một lĩnh vực khác cần lưu ý là tâm lý nạn nhân — luôn cảm thấy mình đáng thương, mình không đủ tốt, mình luôn sai. Đức Chúa Giê-su đã dạy rằng con đường dẫn đến thiên đàng là con đường hẹp. Chúng ta không thể nghiêng về một bên thao túng và kiểm soát người khác, cũng không thể nghiêng về phía tự xem mình là kẻ đáng thương. Cả hai thái cực đều không phải là con đường của Đức Chúa Trời.
Có hai câu Kinh Thánh đáng để chúng ta suy ngẫm sâu sắc về lĩnh vực này:
“Nhược bằng có ai tưởng mình là tin đạo, mà không cầm giữ lưỡi mình, nhưng lại lừa dối lòng mình, thì sự tin đạo của người hạng ấy là vô ích.” (Gia-cơ 1:26)
“Người chậm nóng giận thắng hơn người dõng sĩ; và ai cai trị lòng mình thắng hơn kẻ chiếm lấy thành.” (Châm Ngôn 16:32)
Thật đáng ngạc nhiên — biết bao người tự xưng là theo Kinh Thánh nhưng không kiểm soát được cái lưỡi của mình, và sự tin đạo của họ trở nên vô ích. Đức Chúa Trời cho chúng ta thấy rằng việc cai trị tâm linh và lời nói còn vĩ đại hơn cả việc chiếm được một thành trì.
Hai Bạn Là Một Đội
Khi chuyển sang những cách tiếp cận lành mạnh, điểm đầu tiên cần ghi nhớ là hai bạn là một đội. Khi xung đột xảy ra, dù xuất phát từ ai, cả hai cần đến với nhau như một đội để cùng giải quyết, thay vì biến vấn đề thành chuyện lớn hơn.
Không chỉ là vấn đề tâm thế, chúng ta còn cần cầu nguyện. Trong những bất đồng đầu tiên của mối quan hệ chúng tôi, có những lần tôi cảm thấy chúng tôi đang hành xử như trẻ con, bám chấp vào quan điểm của mình một cách vô lý. Đó không phải là điều bình thường — có một thần linh khác đang cố gắng kiểm soát lời nói và tâm trí, khiến chúng tôi giận dữ với nhau. Sa-tan mong muốn chúng ta có tinh thần xấu với nhau.
Chúng ta cần cầu nguyện xin Đức Chúa Trời ban cho mình thần linh và sự bình an của Ngài, để có thể đối diện xung đột với tinh thần không ích kỷ, mà thật sự muốn hiểu và giải quyết vấn đề. Bởi vì chúng ta không phải là kẻ thù của nhau.
Cùng Nhau Cầu Nguyện Mỗi Ngày
Ngoài việc cầu nguyện cá nhân, vợ chồng cần cầu nguyện chung mỗi ngày. Đức Chúa Trời phải là trung tâm và nền tảng của mối quan hệ. Tôi không thể tự mình hiểu Debbie — tôi cần Đức Chúa Trời để hiểu cô ấy, và ngược lại. Khi chúng ta tiếp tục cầu nguyện, Đức Chúa Trời sẽ chỉ cho chúng ta thấy lỗi của chính mình và cách khắc phục.
Có một câu nói rất thực tế: cặp vợ chồng nào cùng cầu nguyện sẽ ở bên nhau. Đức Chúa Trời là Đấng đem hai người đến với nhau, và chỉ có Ngài mới có thể giữ hai người ở lại với nhau. Khi đang trong cơn xung đột, rất khó để nhìn nhau như người thân yêu. Nhưng nếu dừng lại một chút và suy nghĩ, bạn sẽ nhận ra: đây là tình yêu của đời mình. Mình có cần kiểu giao tiếp này không? Mình có thể sửa chữa nó như thế nào?
Khi cùng nhau cầu nguyện sáng và tối mỗi ngày, Đức Chúa Trời sẽ bắt đầu chỉ cho chúng ta thấy cách làm việc trong hôn nhân. Sự thay đổi sẽ không xảy ra ngay lập tức, nhưng đó là bước khởi đầu cho một đời sống và một gia đình tốt hơn.
Cho Nhau Thời Gian Bày Tỏ Trọn Vẹn
Một yếu tố quan trọng khác là cho nhau thời gian bày tỏ trọn vẹn cảm xúc của mình. Cách đây vài tháng, chúng tôi đã có một cuộc tranh luận mà cứ lặp đi lặp lại mà không đi đến đâu. Cuối cùng, chúng tôi quyết định: “Hãy ngồi lại, anh nói hết những gì trong lòng, em sẽ im lặng và chỉ lắng nghe.”
Điều này tạo ra tác động kỳ diệu. Đôi khi chúng ta tranh cãi mà không thực sự bày tỏ cảm xúc thật và vấn đề trong lòng. Sau khi nghe, hãy lặp lại: “Đây là điều em đang nghe, có đúng không? Có phải anh cảm thấy như vậy không?” Bởi vì đôi khi chúng ta tưởng mình hiểu, nhưng cảm nhận của chúng ta về điều người kia nói lại sai lệch.
Khi bày tỏ, hãy nói về cảm xúc của mình thay vì chỉ tay buộc tội. Thay vì “Anh luôn làm điều này khiến em bực mình”, hãy nói “Em phản ứng như vậy vì em sợ điều kia.” Những lời buộc tội chung chung như “anh luôn” hay “em không bao giờ” có xu hướng cản trở việc giải quyết xung đột tốt.
Nhiều khi xung đột kéo dài chỉ vì chúng ta không đủ khiêm nhường để lắng nghe. Chúng ta chỉ muốn bảo vệ bản thân, muốn thắng cuộc tranh cãi. Nhưng nếu bạn thắng được cuộc chiến này, bạn vẫn đang thua — vì bạn đã thua trước tình yêu của đời mình. Hãy dừng lại và suy nghĩ: chúng ta đang chiến đấu chống lại ai?
Đừng Để Tâm Đến Những Chuyện Nhỏ
Đôi khi chúng ta dễ biến chuyện nhỏ thành chuyện lớn. Có lần khi đến nhà cô của Debbie, chúng tôi kể lại câu chuyện tình yêu của mình. Suốt vài phút, chúng tôi cứ tranh luận về một chi tiết: lần đầu gặp nhau, tôi ngồi ở vị trí nào trên bàn. Tôi nhớ rõ mình ngồi ở đầu bàn, còn cô ấy nhớ tôi ngồi đối diện cô ấy. Hôm sau, cô của Debbie nhẹ nhàng nói: “Đó không phải chuyện lớn. Nó có thay đổi câu chuyện tình yêu của các con không? Không. Nó chỉ cho thấy các con đang yêu đến nỗi không nhớ nổi mình ngồi ở đâu thôi.”
Đôi khi chúng ta cố gắng quá hoàn hảo và chính xác trong từng chi tiết, nhưng đó là thông tin vô ích. Nếu có ý nghĩa, đáng để bàn; nhưng nếu không quan trọng, tại sao phải cố gắng chứng minh mình đúng?
Một lĩnh vực khác cần lưu ý là khi sửa lỗi nhau, hãy làm điều đó một cách riêng tư. Chúng ta không cần công khai cắt ngang hay phủ nhận nhau trước mặt người khác. Riêng tư, hai người có thể bàn bạc và đi đến thống nhất — hoặc không, vì mỗi người có ký ức khác nhau. Ngay cả trong các sách Phúc Âm, các tác giả cũng nhớ những chi tiết khác nhau về cùng một sự kiện, tùy thuộc vào điều gì gây ấn tượng nhất với họ.
Điều này còn ảnh hưởng đến con cái sau này. Khi cha mẹ tranh cãi công khai trước mặt con, điều đó tạo ra sự bất an trong lòng trẻ. Chúng ta cần bảo vệ bầu không khí cho con cái và cho người xung quanh. Và ngay cả khi ở riêng, hãy chắc chắn rằng chúng ta không phá hủy hay hạ thấp nhau, mà thật sự cố gắng hiểu và khích lệ nhau.
Xung Đột — Cơ Hội Cho Sự Gắn Kết
Cách giải quyết xung đột tốt sẽ đem lại sự thấu hiểu sâu sắc về người kia, nuôi dưỡng sự gắn kết, và tạo nên kết nối tốt hơn với người bạn đời. Việc giải quyết những khác biệt và tìm kiếm lời khuyên là điều thiết yếu để xung đột không trở thành rào cản. Nhưng khi xung đột xảy ra, đó không phải là dấu chấm hết cho mối quan hệ — đó có thể là điều đẹp đẽ mà chúng ta có thể học hỏi.
Đối với tôi, trước đây xung đột luôn là điều nguy hiểm — nó có nghĩa là sự đổ vỡ, sự phá hủy. Khi mới yêu nhau, chúng tôi cũng có suy nghĩ rằng không được có bất kỳ xung đột nào, mọi thứ phải êm đẹp. Nhưng kỳ vọng không có xung đột là không thực tế, vì chúng ta là hai con người khác biệt. Điều quan trọng là cách chúng ta đối diện nó.
Giờ đây, xung đột không còn là cờ đỏ báo hiệu nguy hiểm cần xe cứu thương đến giải cứu, mà là cơ hội cho sự thân mật, cơ hội để hiểu sâu hơn về người mình yêu, để gắn bó với nhau chặt chẽ hơn. Việc có một góc nhìn lành mạnh thật sự giải phóng — nếu không, chúng ta sẽ cứ chạy quanh, cố gắng tránh né mọi thứ, cố gắng làm cho mọi thứ trông hoàn hảo, nhưng có thể đang sụp đổ bên trong.
Thách Thức Cho Bạn
Chúng tôi muốn để lại cho bạn một thách thức thực tế. Trước tiên, hãy viết ra những cách tiếp cận không hiệu quả mà bạn đã và đang sử dụng khi xung đột xảy ra, rồi viết ra những cách tốt hơn mà bạn sẽ thử áp dụng lần tới.
Phần thứ hai của thách thức là nhận diện những cách tiếp cận tai hại của bản thân. Nếu bạn không thể tự nhận ra, hãy hỏi những người bạn thân nhất để xin phản hồi, và đủ khiêm nhường để chấp nhận ý kiến của họ. Cởi mở và khiêm nhường là điều rất quan trọng trong lĩnh vực giải quyết xung đột, vì tất cả chúng ta đều cần trưởng thành.
Khi quyết tâm trưởng thành, chúng ta sẽ có thể phát triển và trở nên giống Đức Chúa Giê-su hơn. Mối quan hệ sẽ không kết thúc, mà chỉ là khởi đầu của một nhân cách tốt hơn, một tinh thần quan tâm hơn, một đôi tai biết lắng nghe hơn, một người bạn tốt hơn. Bởi ân điển của Đức Chúa Trời, ước mong gia đình bạn trở thành một mảnh thiên đàng nhỏ trên đất với sự hiện diện của Ngài.