Kiêng Ăn Như Phương Thuốc Tự Nhiên
Bối cảnh thuộc linh của sự kiêng ăn
Khi bàn về kiêng ăn như một phương thuốc tự nhiên, chúng ta không thể tách chủ đề này khỏi nền tảng thuộc linh. Trước khi đi vào sinh lý học, cần nhận ra rằng sách Đa-ni-ên và sách Khải Huyền — hai sách trọng yếu về tiên tri — đều đặt nền cho một dân sự phản chiếu bản tánh của Chiên Con.
Nhiều học giả nhận xét rằng sách Khải Huyền được viết theo cấu trúc đối xứng (chiastic), trong đó đỉnh điểm của cấu trúc nằm ở trung tâm. Trung tâm của Khải Huyền là chương 14, và chương này không chỉ giới thiệu Chiên Con, mà còn giới thiệu một đoàn dân — 144.000 người — phản chiếu bản tánh của Ngài. Trọng tâm của khải tượng cuối cùng là một dân sự, không phải một cá nhân đơn lẻ.
Bài học từ Đa-ni-ên chương 1
Sách Đa-ni-ên mở đầu trong một bối cảnh ảm đạm. Đa-ni-ên 1:1–2 cho biết Nê-bu-cát-nết-sa, vua Ba-by-lôn, đã đến vây hãm Giê-ru-sa-lem, và Đức Chúa Trời đã phó Giê-hô-gia-kim cùng một phần khí dụng của đền thờ vào tay vua. Theo cách nhìn của con người thời ấy, kết luận hiển nhiên là: các thần của Ba-by-lôn mạnh hơn Đức Chúa Trời của Giu-đa. Mắt thấy tai nghe đều nói rằng Đức Chúa Trời bất lực.
Chính trong bối cảnh đó, Đa-ni-ên và ba người bạn được đem vào triều đình. Họ bị đổi tên — một quá trình tiêm nhiễm văn hóa — và được ban cho phần thức ăn cùng rượu của vua. Nhưng Đa-ni-ên 1:8 chép rằng Đa-ni-ên quyết định trong lòng không làm ô uế mình bằng đồ ăn ngon và rượu của vua.
Chữ “ô uế” là một chữ rất nặng. Người ta chỉ có thể làm ô uế điều gì thánh. Khi nói “tôi sẽ không làm ô uế mình”, Đa-ni-ên đang công bố một niềm tin sâu sắc: dù xã hội nói rằng Đức Chúa Trời bất lực, ông tin rằng Đức Chúa Trời vẫn ngự trên ngôi và thân thể ông là đền thờ của Đức Thánh Linh. Đa-ni-ên không sống theo điều mắt thấy tai nghe, mà theo điều ông biết là chân thật qua sự mặc khải.
Giô-sép trong hố sâu, Giăng trên đảo Bát-mô, và chính Đức Chúa Giê-su trong vườn Ghết-sê-ma-nê đều phản ánh cùng một nguyên tắc: tin cậy Đức Chúa Trời ngay khi mọi sự xung quanh dường như nói ngược lại.
Tinh thần của sự kiêng ăn chân thật
Ngay sau khi chịu phép báp-têm tại sông Giô-đanh, Đức Chúa Giê-su được dẫn vào đồng vắng, và cám dỗ đầu tiên Ngài đối diện chính là cám dỗ về khẩu vị. Liệu Ngài sẽ đi theo các giác quan của con người, hay tin cậy Đức Chúa Trời?
Trong sách Counsels on Diet and Foods trang 189, Ellen White viết: “Sự kiêng ăn và cầu nguyện chân thật là tinh thần đầu phục Đức Chúa Trời cả tâm trí, tấm lòng và ý chí.” Đó chính là tinh thần đã được thấy trong đời sống Giô-sép, Đa-ni-ên, Giăng và Đức Chúa Giê-su.
Ở trang 188 của cùng sách: “Sự kiêng ăn chân thật cần được khuyến cáo cho mọi người là sự tránh xa mọi thứ thức ăn kích thích, và sử dụng đúng đắn những thức ăn đơn sơ và lành mạnh mà Đức Chúa Trời đã ban dồi dào.” Không một ai bị loại trừ khỏi lời kêu gọi này.
Một tuyên bố khác đáng chú ý: “Từ nay cho đến tận thế, dân sự của Đức Chúa Trời phải nghiêm túc hơn, tỉnh thức hơn, không tin cậy nơi sự khôn ngoan của mình mà tin cậy nơi sự khôn ngoan của Đấng Lãnh Đạo. Họ nên dành những ngày để kiêng ăn và cầu nguyện. Việc kiêng cữ hoàn toàn khỏi thức ăn có thể không cần thiết, nhưng họ nên ăn cách tiết chế những thức ăn đơn sơ nhất.”
Điều này có nghĩa là không nhất thiết phải nhịn ăn hoàn toàn (chỉ uống nước) mới được kể là kiêng ăn. Có những người vì lý do sức khỏe — bệnh đường tiêu hóa, đường huyết không ổn định, đang dùng thuốc — không thể nhịn ăn hoàn toàn. Họ không phải là Cơ-đốc nhân hạng hai. Kiêng ăn là một chủ đề rộng hơn nhiều so với cách hiểu thông thường.
Một lưu ý quan trọng: “Tất cả sự kiêng ăn trên thế gian này không thể thay thế cho sự đơn sơ tin cậy nơi lời của Đức Chúa Trời.” Và: “Bạn không được kêu gọi kiêng ăn 40 ngày. Đức Chúa Giê-su đã chịu sự kiêng ăn đó thay cho bạn trong đồng vắng cám dỗ. Sẽ không có công đức gì trong sự kiêng ăn như thế, nhưng có công đức trong huyết của Đức Chúa Giê-su.”
Tám hình thức kiêng ăn
Kiêng ăn, khi được hiểu đúng, là một phương thuốc rất mạnh mẽ. Nó có thể giúp cải thiện tiểu đường tuýp 2, cao huyết áp, các bệnh tự miễn như viêm khớp dạng thấp, lupus, xơ cứng bì, viêm cột sống dính khớp, các bệnh viêm ruột như Crohn và viêm loét đại tràng, hen suyễn, và nhiều tình trạng viêm khác. Một giai đoạn kiêng ăn ngắn khi cảm thấy sắp bị bệnh cũng có thể tăng cường hệ miễn dịch.
Có tám hình thức kiêng ăn đáng lưu ý:
- Ăn ít hơn một cách thường xuyên
- Loại bỏ một số thức ăn cụ thể
- Bỏ bữa tối
- Không ăn vặt giữa các bữa
- Chế độ ăn rất ít calo
- Kiêng ăn bằng nước ép
- Kiêng ăn hoàn toàn / chỉ uống nước
- Kiêng ăn theo lá, thân và hoa
Ăn ít hơn: bài học từ nghiên cứu trường thọ
Một trong những điều mạnh mẽ nhất con người có thể làm để sống lâu hơn là ăn ít hơn. Nghiên cứu trên động vật cho thấy nếu giảm 20% lượng thức ăn của chuột, nó sẽ sống thêm khoảng 20%. Giảm 30% thì sống thêm khoảng 30%. Tất nhiên có giới hạn: giảm 99% thì chuột sẽ chết vì đói.
Dường như trong thế giới sa ngã này, chúng ta được định cho một số calo nhất định để xử lý trong đời, và khi đã dùng hết thì cơ thể suy tàn. Đây là sự đơn giản hóa, vì còn nhiều yếu tố di truyền khác. Nhưng bài học rút ra là: khả năng ăn nhiều mà không tăng cân không phải là một ưu thế.
Một phát hiện thú vị liên quan đến hợp chất BDNF (yếu tố dinh dưỡng thần kinh có nguồn gốc từ não) — một hợp chất có tác dụng bảo vệ não, giúp phòng ngừa trầm cảm, bệnh Parkinson, Alzheimer và một số dạng đột quỵ. Việc ăn ít, đặc biệt là kiêng ăn định kỳ, được chứng minh có thể nâng cao mức BDNF.
Ở đây cần hiểu một nguyên tắc về “căng thẳng”. Người ta thường nghĩ căng thẳng là xấu, nhưng có những loại căng thẳng có lợi. Người ta sẵn sàng trả tiền vào phòng tập gym để gây căng thẳng cho cơ bắp và hệ tim mạch của mình. Nếu cơ không được dùng, nó teo đi; nếu não không được thử thách, nó cũng vậy. Khi kiêng ăn một thời gian, não không nhận được calo và bị căng thẳng nhẹ — phản ứng của não là tạo ra nhiều BDNF hơn, đem lại lợi ích cho chính nó.
Đói thật và thèm ăn: hai khái niệm cần phân biệt
Đấng Tạo Hóa đã ban cho con người khả năng phân biệt khi nào đã ăn đủ. Trẻ sơ sinh không thể bị ép ăn quá no — chúng quay đầu đi hoặc nhả ra. Nhưng văn hóa hiện đại đã dạy chúng ta ăn khi không đói: ăn để vỗ về cảm xúc, ăn vì lịch sự, ăn vì có người mời, ăn vì có món tráng miệng được dọn ra sau khi đã no.
Hãy phân biệt rõ:
- Đói: nhu cầu sinh lý thật sự về thức ăn mà cơ thể cảm nhận được.
- Thèm ăn: ham muốn thức ăn, có thể có hoặc không tương ứng với nhu cầu sinh lý.
Thèm ăn không tự nó là xấu. Đức Chúa Trời ban cho chúng ta khẩu vị để dùng cách thích đáng. Khi một bệnh nhân hoàn toàn mất cảm giác thèm ăn, đó là dấu hiệu đáng lo ngại — có thể là ung thư, suy tim sung huyết hoặc bệnh nặng khác.
Làm sao biết đó là đói thật hay chỉ là thèm? Có một vài bài kiểm tra:
- Ăn chậm lại: ăn cùng người khác và trò chuyện sẽ tự nhiên giúp ăn chậm.
- Dừng lại: nếu nghi ngờ, hãy ngừng ăn. Bữa kế tiếp sẽ đến đủ sớm.
- Bài kiểm tra thay thế: nếu thật đói, bạn sẵn sàng ăn bất cứ món lành mạnh nào — rau hấp, salad. Nếu chỉ muốn ăn một món cụ thể (như món lasagna), đó là thèm ăn, không phải đói.
Đây là lý do được khuyên không nên dọn thức ăn theo nhiều khóa: sau khi đã no, một món tráng miệng hấp dẫn xuất hiện sẽ khiến chúng ta nạp thêm calo vượt mức cần thiết.
Loại bỏ một số thức ăn cụ thể: nguyên tắc tiết độ
Mọi Cơ-đốc nhân nên ở trên một dạng chế độ loại trừ về mặt nguyên tắc: hoàn toàn tránh xa những điều có hại, sử dụng tiết chế những điều tốt lành. Đây là nguyên tắc tiết độ. Thế gian dạy “mọi sự đều có chừng mực”, nhưng có những điều — như chất gây nghiện, rượu, thuốc lá — chúng ta phải tránh hoàn toàn, không phải tiết chế.
Đức Thánh Linh có thể cáo trách mỗi người về những điều cụ thể cần buông bỏ. Đó có thể không phải là chuẩn mực cho mọi người. Trong đời sống cá nhân, có những điều Đức Thánh Linh thúc giục một người dứt khoát buông xuống — như đường, một loại thực phẩm cụ thể, hay một thói quen nào đó.
Một câu hỏi quan trọng: tại sao Đức Chúa Trời ban cho chúng ta các điều răn trên núi Si-na-i, chứ không phải các đề nghị? Khi nói về lối sống, không có quyền năng nào trong các đề nghị; quyền năng chỉ có trong các điều răn. Nếu Đức Thánh Linh thúc giục một người dừng hút thuốc, điều đó hoàn toàn khác với cắt giảm. Cắt giảm thường không dứt được sự gắn bó cảm xúc với thói quen.
Nếu một người tiểu đường, cao huyết áp đang ăn bánh hằng ngày, có nên giảm xuống chỉ ăn nửa cái mỗi tuần không? Về mặt calo thì có lợi, nhưng về tâm lý thì không — cắt giảm thường làm gia tăng sự gắn bó cảm xúc với món ăn đó. Khi Đức Thánh Linh kêu gọi rời bỏ một điều, hãy rời bỏ hoàn toàn. Điều đó mở đường cho những niềm vui mới.
Ngài không gọi chúng ta rời bỏ một điều để rồi sống khốn khổ. Khi nhìn lại những điều mà ban đầu tưởng như Đức Chúa Trời lấy đi để làm khó đời mình, ta thấy Ngài đang ban phước, đang chữa lành những vấn đề sức khỏe mà mình từng phải chịu.
Bỏ bữa tối và không ăn vặt giữa các bữa
Hai hình thức kiêng ăn này được hậu thuẫn mạnh mẽ bởi tinh thần lời tiên tri, và đây có lẽ cũng là khu vực tiên tiến nhất của khoa học dinh dưỡng hiện đại. Trong sách Counsels on Diet and Foods trang 179, Ellen White viết: “Sau bữa ăn thông thường, dạ dày cần được nghỉ ngơi trong năm giờ. Không một mẩu thức ăn nào nên được đưa vào dạ dày cho đến bữa kế tiếp. Trong khoảng thời gian này, dạ dày sẽ hoàn tất công việc của nó và sẵn sàng tiếp nhận thêm thức ăn.”
Điều này tương ứng chính xác với một hiện tượng sinh lý gọi là phức hợp vận động di chuyển (migrating motor complex). Nghiên cứu cho thấy phải mất khoảng năm giờ giữa các bữa thì cơ chế này mới được kích hoạt đầy đủ. Nó không hoạt động hiệu quả vào ban đêm — nên không thể nói “tôi nhịn ăn tám giờ mỗi đêm là đủ”.
Khi phức hợp này được kích hoạt vào ban ngày — dạ dày và ruột non không có thức ăn — nó đảm nhận chức năng “dọn dẹp” của đường tiêu hóa. Đáng kinh ngạc là có một giai đoạn gọi là nhu động ngược tá tràng: thay vì các chất tiêu hóa di chuyển từ miệng xuống, chúng đi ngược lại. Bicarbonate và các hợp chất trung hòa axit do ruột non tiết ra đi ngược vào dạ dày, giúp dạ dày được làm tươi mới sau công việc của nó.
Thế giới phương Tây đang đối mặt với dịch bệnh các vấn đề tiêu hóa, và rất nhiều trong số đó liên quan không chỉ đến thực phẩm mà còn đến thời gian giữa các bữa ăn. Nếu muốn tìm tài liệu tiên tiến nhất về kiêng ăn, một nguồn tham khảo duy nhất nên đọc là sách Counsels on Diet and Foods.