Thiên Chúa có "độc tài" không? — Đọc lại Điều Răn Thứ Nhất

Mấy hôm trước, Facebook đẩy vào feed tôi một profile chống báng Kinh Thánh ở mức độ khiến tôi phải dừng lại nhìn kỹ. Mỗi ngày trên một bài phỉ báng, tag lung tung xèo, ngôn từ thì khỏi bàn. Phản ứng đầu tiên của tôi là phản ứng mà tôi nghĩ phần lớn tín hữu sẽ có: đối với những người hăng máu vịt như vậy, cách cư xử đúng đắn nhất có lẽ là im lặng và bỏ qua. Tranh luận với một người không tìm sự thật mà chỉ tìm cớ để công kích, là tự rước mệt vào thân.

Nhưng khi tay tôi sắp đóng profile lại, một ý nghĩ thoáng qua: nếu gom các chỉ trích của người này lại, đây thật ra là một nguồn ý tưởng gần như vô tận để giúp người khác hiểu Kinh Thánh sâu hơn. Mỗi lời báng bổ, nếu được đọc kỹ, đều phơi bày một hiểu lầm phổ biến mà rất nhiều người ngoài lẫn trong đạo đang mang theo. Thế là tôi bookmark lại profile đó. Không phải để cãi nhau, mà để có nguyên liệu mà giảng giải.

Bài đầu tiên trong loạt này, tôi muốn bàn đến một chỉ trích nhắm thẳng vào điều răn quan trọng bậc nhất — Điều Răn Thứ Nhất:

“Trước mặt ta, ngươi chớ có các thần khác.” (Xuất Ê-díp-tô Ký 20:3)

Lập luận của người chỉ trích, tóm gọn: Thiên Chúa là kẻ độc tài. Cấm thờ thần khác, nghĩa là không cho con người tự do lựa chọn.

Nghe qua có vẻ sắc bén. Nhưng đọc kỹ thì lập luận này sụp đổ ở nhiều tầng.

1. Vấn đề thứ nhất: Đọc một câu, bỏ qua toàn văn

Người chỉ trích Kinh Thánh để chỉ trích — chứ không phải để hiểu — thường mắc cùng một lỗi: trích một câu, cắt đứt khỏi ngữ cảnh, rồi phán quyết. Đó không phải là phê bình, đó là strawman. Và Điều Răn Thứ Nhất, nếu đọc đúng, có ít nhất hai lớp ngữ cảnh trực tiếp mà bất kỳ ai đọc nghiêm túc đều không thể bỏ qua.

Ngữ cảnh 1: Mười Điều Răn không bắt đầu bằng mệnh lệnh

Mười Điều Răn không khởi đầu bằng “ngươi phải” hay “ngươi chớ”. Nó khởi đầu bằng một lời tự giới thiệu:

“Ta là Giê-hô-va Đức Chúa Trời ngươi, đã rút ngươi ra khỏi xứ Ê-díp-tô, là nhà nô lệ.” (Xuất 20:2)

Đây không phải câu thừa. Đây là nền tảng. Trước khi đặt ra bất kỳ điều răn nào, Thiên Chúa nhắc lại rằng Ngài đã chứng minh quyền năng của Ngài vượt trên các thần của Ai Cập — đất nước mạnh nhất, văn minh nhất thời bấy giờ, với cả một hệ thống thần linh đồ sộ. Mười tai vạ ở Ai Cập không phải là biểu diễn quyền lực ngẫu hứng; mỗi tai vạ đều nhắm trực tiếp vào một vị thần Ai Cập cụ thể (Hapi của sông Nile, Heqet ếch nhái, Ra mặt trời, v.v.).

Nói cách khác: khi Thiên Chúa phán “chớ có các thần khác”, Ngài không nói trong chân không. Ngài nói sau khi đã chứng minh trên thực tế rằng các “thần khác” đó là không có thật, không có quyền năng, không cứu nổi ai. Đây không phải mệnh lệnh từ một kẻ độc tài tự xưng. Đây là kết luận hợp lý sau một cuộc đối chứng công khai.

Ngữ cảnh 2: Dân sự được hỏi ý — và đã đồng ý

Đây là chi tiết mà người chỉ trích gần như luôn bỏ qua, vì nếu biết đến, lập luận “độc tài” của họ sụp ngay lập tức. Trước khi Mười Điều Răn được ban hành ở chương 20, Xuất Ê-díp-tô Ký chương 19 ghi rõ Thiên Chúa đã thông qua Môi-se để hỏi ý dân sự trước:

“Vậy, bây giờ, nếu các ngươi vâng lời ta và giữ sự giao ước ta, thì trong muôn dân, các ngươi sẽ thuộc riêng về ta, vì cả thế gian đều thuộc về ta. Các ngươi sẽ thành một nước thầy tế lễ, cùng một dân tộc thánh cho ta.” (Xuất 19:5-6)

Và phản hồi của dân sự:

“Cả dân sự đồng thinh đáp rằng: Chúng tôi xin làm mọi việc Đức Giê-hô-va đã phán dặn.” (Xuất 19:8)

Đây là một giao ước — covenant — chứ không phải một sắc lệnh. Hai bên đồng thuận. Dân sự được hỏi, suy nghĩ, và đáp lại. Một kẻ độc tài không hỏi ý ai. Một kẻ độc tài không cần sự đồng thuận của bên dưới. Sự kiện ở Si-na-i là sự kiện hai chiều, và bất kỳ ai đọc cả chương 19 lẫn 20 đều thấy điều đó rõ ràng.

2. Vấn đề thứ hai: Logic của chính lời chỉ trích

Đặt qua một bên vấn đề ngữ cảnh, hãy thử kéo lập luận “độc tài” đến tận cùng. Người chỉ trích nói: Thiên Chúa lẽ ra phải cho phép thờ thần khác mới là không độc tài.

Nhưng nếu Thiên Chúa thật sự là Đấng tạo dựng — là chân thần duy nhất — thì việc Ngài cho phép thờ “thần khác” có nghĩa là gì? Có nghĩa là Ngài thừa nhận có những thực thể ngang hàng với Ngài. Mà nếu có những thực thể ngang hàng với Đấng Tạo Hóa, thì Ngài không còn là Đấng Tạo Hóa nữa.

Nói cách khác, yêu cầu “Thiên Chúa phải cho phép thờ thần khác để chứng minh Ngài không độc tài” là một yêu cầu mâu thuẫn nội tại. Nó tương đương với việc đòi hỏi: “Hãy chứng minh ông là cha tôi bằng cách thừa nhận ông không phải cha tôi.” Lập luận tự đập vào chính nó.

Điều Răn Thứ Nhất không phải là tuyên bố về quyền lực. Nó là tuyên bố về thực tại. Chỉ có một Đấng Tạo Hóa. Mọi “thần” khác là sản phẩm của trí tưởng tượng con người, là gỗ đá, là quyền lực không có thực chất. Cấm thờ chúng không phải là hạn chế tự do — đó là cảnh báo không đặt niềm tin vào hư không.

3. Vấn đề thứ ba: Tự do thật sự nằm ở đâu

Điểm cuối, và có lẽ quan trọng nhất. Trong toàn bộ Kinh Thánh, từ Sáng Thế Ký đến Khải Huyền, không có chỗ nào Thiên Chúa ép ai phải tin Ngài. Cây biết điều thiện và điều ác trong vườn Ê-đen được đặt ngay giữa vườn — A-đam và Ê-va có thể chọn không nghe lời. Dân Y-sơ-ra-ên liên tục bỏ Đức Giê-hô-va đi thờ Ba-anh, và hậu quả đến từ chính lựa chọn đó, chứ không phải từ một bàn tay sắt áp xuống. Giô-suê, ở cuối đời, nói thẳng với dân sự: “hãy chọn ngày nay về việc các ngươi muốn phục sự ai” (Giô-suê 24:15).

Tin vào Kinh Thánh, trông cậy vào Thiên Chúa — đó là lựa chọn tự do của mỗi cá nhân. Thiên Chúa mời gọi, cảnh báo, dạy dỗ, nhưng không cưỡng ép. Một kẻ độc tài thật sự sẽ không để con người có khả năng từ chối Ngài suốt mấy ngàn năm lịch sử. Một kẻ độc tài sẽ bịt miệng những profile chống báng trên Facebook ngay lập tức. Thực tế là những người đó vẫn đăng bài mỗi ngày — và Thiên Chúa vẫn kiên nhẫn.

4. Lời kết

Vô số nhà khoa học hàng đầu — Newton, Pascal, Faraday, Maxwell, và còn rất nhiều người đương đại — đã và đang đặt niềm tin nơi Thiên Chúa, không phải vì họ kém trí, mà vì họ đã suy nghĩ kỹ. Chỉ trích Kinh Thánh là quyền của bất kỳ ai. Nhưng chỉ trích cho ra hồn thì cần phải động não: đọc đủ ngữ cảnh, kiểm tra logic của chính mình, và sẵn sàng đối diện với khả năng rằng câu trả lời có thể phức tạp hơn dòng status mình vừa gõ.

Điều Răn Thứ Nhất không phải tiếng nói của một kẻ độc tài. Đó là lời mời của một Đấng đã chứng minh mình là ai trước khi yêu cầu lòng trung thành — và để lại cho con người toàn bộ quyền tự do nói “không”.